Το 2025 υπήρξε χρονιά καίριας σημασίας για τη διεθνή διαιτησία, με νομοθετικές μεταρρυθμίσεις, κομβικές δικαστικές αποφάσεις και δυναμική θεσμική δραστηριότητα σε παγκόσμιο επίπεδο. Η συμμετοχή της Ελλάδας στις διεθνείς εξελίξεις ήταν αξιοσημείωτη, καθώς συνεχίζει να ενισχύει τη θέση της ως φιλική προς τη διαιτησία δικαιοδοσία, ακολουθώντας τις διεθνείς τάσεις για μεγαλύτερη διαδικαστική αποτελεσματικότητα και θεσμική αξιοπιστία.
Η φετινή Έκθεση του Jus Mundi για τη Διαιτησία (2025 Arbitration Year in Review), η οποία καλύπτει περισσότερες από 40 δικαιοδοσίες, αποτυπώνει και τον ρόλο της Ελλάδας στο διεθνές διαιτητικό περιβάλλον.
Στο σχετικό αφιέρωμα παρουσιάζεται το υφιστάμενο δυαδικό, αλλά πλέον ίσως παρωχημένο, σύστημα που διέπει τη διαιτησία στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα, η εγχώρια διαιτησία λειτουργεί βάσει των σχετικών διατάξεων του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ενώ για τη διεθνή εμπορική διαιτησία εφαρμόζεται αποκλειστικά Ν. 5016/2023. Το διττό αυτό πλαίσιο δημιουργεί συχνά ερμηνευτικά και διαδικαστικά ζητήματα. Για τον λόγο αυτό, ολοένα και περισσότεροι ακαδημαϊκοί και επαγγελματίες ζητούν από το νομοθέτη τη δημιουργία ενός ενιαίου κανονιστικού πλαισίου που θα εναρμονίζει το ελληνικό δίκαιο διαιτησίας με τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές.
Παρά τις παραπάνω προβληματικές, στο αφιέρωμα, όπου συντάκτες είναι οι επαγγελματίες – practitioners κκ. Σ. Ευσταθίου, Α. Γιαννακλή και Σ. Μπάτζιος, αναφέρονται δικαστικές αποφάσεις ορόσημο του 2025 που ανέδειξαν τη διαχρονικά φιλοδιαιτητική στάση της ελληνικής δικαιοσύνης. Η απόφαση 551/2025 του Αρείου Πάγου επιλήφθηκε του ζητήματος της ακύρωσης διαιτητικής απόφασης λόγω ενδεχόμενης παραβίασης της δημόσιας τάξης, σε υπόθεση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και ιδιώτη αναδόχου. Το Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης, επικυρώνοντας τη διαιτητική απόφαση, κρίνοντας ότι ούτε η ουσιαστική κρίση του διαιτητικού δικαστηρίου ούτε η μερική ικανοποίηση παραγεγραμμένων αξιώσεων αντίκεινται στη δημόσια τάξη. Η απόφαση επιβεβαίωσε ότι η ακύρωση διαιτητικών αποφάσεων για λόγους δημόσιας τάξης επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και ενίσχυσε τη δεσμευτικότητα και την εκτελεστότητα των διαιτητικών αποφάσεων ακόμη και σε υποθέσεις που αφορούν το Δημόσιο.
Αντίστοιχα, η απόφαση 503/2025 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πειραιώς εξέτασε την ανάκληση ασφαλιστικών μέτρων υπό το πρίσμα αλλοδαπής διαιτητικής απόφασης. Η υπόθεση προέκυψε από Σύμβαση Απομάκρυνσης Ναυαγίων και Θαλάσσιων Υπηρεσιών σχετική με μεταφορά και υπερφόρτωση πετρελαίου, διέπετο από το αγγλικό δίκαιο και προέβλεπε διαιτησία στο Λονδίνο. Το δικαστήριο έκρινε ότι είχε διεθνή δικαιοδοσία και προχώρησε στην ανάκληση των ασφαλιστικών μέτρων, θεωρώντας ότι η έκδοση της διαιτητικής απόφασης συνιστά «μεταβολή των συνθηκών» ικανή να άρει την ανάγκη παροχής έκτακτης δικαστικής προστασίας. Η απόφαση αυτή δημιούργησε νομολογιακό προηγούμενο ότι η έκδοση διαιτητικής απόφασης συνεπάγεται την υποχρεωτική άρση προηγούμενων ασφαλιστικών μέτρων.
Εξίσου σημαντική, η απόφαση 1913/2025 του Εφετείου Αθηνών εξέτασε την ερμηνεία ρήτρας διαιτησίας σε σύμβαση τεχνικών συμβουλευτικών υπηρεσιών μεταξύ ελληνικής και γερμανικής εταιρείας, καταλήγοντας ότι η ρήτρα καλύπτει το σύνολο των διαφορών που απορρέουν από τη σύμβαση και όχι μόνο ζητήματα ερμηνείας ή ισχύος. Εφαρμόζοντας τους κανόνες των άρθρων 173 και 200 ΑΚ, το δικαστήριο έκρινε ότι η ευρεία διατύπωση της ρήτρας και η επιλογή ουδέτερου τόπου διαιτησίας στη Ζυρίχη υποδηλώνουν τη βούληση των μερών να υπαγάγουν όλες τις διαφορές τους στη διαιτησία, αποφεύγοντας κατακερματισμό διαδικασιών και αυξημένο κόστος. Το Εφετείο απέρριψε την έφεση και επικύρωσε την κρίση περί έλλειψης δικαιοδοσίας των τακτικών δικαστηρίων. Η απόφαση ενδυνάμωσε τη διάθεση των ελληνικών δικαστηρίων να ερμηνεύουν ευρέως τις διαιτητικές ρήτρες, χωρίς να εμμένουν στη στενή γραμματική διατύπωση αλλά με έμφαση στην πραγματική βούληση των μερών και την εμπορική πρακτική.
Τέλος, οι συντάκτες του αφιερώματος αναλύουν την τροποποίηση του άρθρου 947 παρ. 1 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας το 2025, η οποία αποσαφήνισε τη διαδικασία εκτέλεσης μη χρηματικών υποχρεώσεων που επιβάλλονται με διαιτητικές αποφάσεις, ορίζοντας το Μονομελές Πρωτοδικείο ως αρμόδιο για την απειλή χρηματικής ποινής ή προσωπικής κράτησης. Η τροποποίηση αυτή ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, την αποτελεσματικότητα των διαιτητικών διαταγών και την εναρμόνιση του συστήματος εκτέλεσης με εκείνο των δικαστικών αποφάσεων. Στο πλαίσιο του ευρύτερου θεσμικού εκσυγχρονισμού, επισημαίνεται η σύσταση της Ειδικής Γραμματείας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και η προετοιμασία νέου Κώδικα Διαιτησίας και ADR, καθώς και η ίδρυση του Μηχανισμού Διαιτησίας του Δικηγορικού Συλλόγου Χαλκίδας. Οι ενέργειες αυτές φαίνεται να επαληθεύουν την τάση της Ελλάδας το 2025 για ενίσχυση της εκτελεστότητας των διαιτητικών αποφάσεων και εναρμόνιση των διαδικασιών με τα διεθνή πρότυπα.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily