Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε δύο σημαντικές έρευνες για διαιτητικές αποφάσεις που επιδίκασαν αποζημιώσεις σε επενδυτές ΑΠΕ κατά της Ρουμανίας και της Ισπανίας, κλιμακώνοντας τη σύγκρουση μεταξύ διεθνούς επενδυτικής διαιτησίας και ευρωπαϊκού δικαίου.
Οι υποθέσεις αφορούν αποζημιώσεις ύψους 42,2 εκατ. ευρώ σε δέκα επενδυτές φωτοβολταϊκών στη Ρουμανία και 23,5 εκατ. ευρώ στην ιαπωνική JGC Holdings για επενδύσεις στην Ισπανία, μετά από αλλαγές στα εθνικά καθεστώτα στήριξης των ΑΠΕ. Και στις δύο περιπτώσεις, οι επενδυτές προσέφυγαν σε διαιτησία βάσει της Συνθήκης για τον Ενεργειακό Χάρτη (ECT) και δικαιώθηκαν.
Ωστόσο, η Eπιτροπή αμφισβητεί τη νομιμότητα τόσο των αποζημιώσεων όσο και της ίδιας της διαιτητικής διαδικασίας. Η θέση της είναι ότι όταν ένα κράτος μέλος αποδίδει τέτοιου ύψους αποζημίωση κατ’ εφαρμογή διαιτητικής απόφασης, μπορεί να προκύπτει πλεονέκτημα υπέρ συγκεκριμένων επιχειρήσεων και ενδέχεται να θεωρείται κρατική ενίσχυση (state aid) κατ’ άρθρο 107 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του εν λόγω άρθρου μάλιστα, εφόσον πρόκειται για κρατική ενίσχυση, πρέπει να είναι συμβατή με το ενωσιακό δίκαιο, σε πολλές περιπτώσεις απαιτείται και προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής.
Περαιτέρω σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), συγκεκριμένα την απόφαση Achmea (C-284/16, 2018), το ΔΕΕ έκρινε ότι οι ρήτρες διαιτησίας που περιλαμβάνονται σε διμερείς επενδυτικές συνθήκες μεταξύ κρατών μελών είναι ασυμβίβαστες με το δίκαιο της Ένωσης, καθώς οι διαφορές που ενδέχεται να αφορούν την ερμηνεία ή εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου πρέπει να υπόκεινται στον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων και, τελικά, του ίδιου του ΔΕΕ. Το Δικαστήριο θεώρησε ότι τα επενδυτικά διαιτητικά δικαστήρια λειτουργούν εκτός του ενωσιακού δικαιοδοτικού συστήματος, με αποτέλεσμα να τίθεται σε κίνδυνο η αυτονομία και η ενιαία ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Η προσέγγιση αυτή επεκτάθηκε περαιτέρω με την απόφαση Komstroy (C-741/19, 2021), με την οποία κρίθηκε ότι ούτε η ρήτρα διαιτησίας της Συνθήκης για τον Ενεργειακό Χάρτη (Energy Charter Treaty – ECT) μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για διαιτητικές διαφορές μεταξύ επενδυτή εγκατεστημένου σε κράτος μέλος και άλλου κράτους μέλους της ΕΕ. Κατά συνέπεια, το ΔΕΕ έχει ουσιαστικά αποκλείσει τη δυνατότητα προσφυγής σε ενδοενωσιακή επενδυτική διαιτησία, επιβεβαιώνοντας ότι η επίλυση τέτοιων διαφορών πρέπει να πραγματοποιείται εντός του θεσμικού και δικαιοδοτικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επι τη βάση αυτή, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί ακόμη τις ίδιες τις επίμαχες διαιτητικές αποφάσεις, αλλά εξετάζει αν η εκτέλεσή τους από τη Ρουμανία και την Ισπανία θα μπορούσε να ισοδυναμεί με παράνομη κρατική ενίσχυση προς τους επενδυτές.
Οι εξελίξεις αναμένεται να αποτελέσουν σημείο καμπής για το μέλλον της ενεργειακής διαιτησίας στην Ευρώπη, καθώς θα κρίνουν κατά πόσο οι επενδυτές μπορούν να διεκδικούν κρατικές αποζημιώσεις μέσω διεθνών διαιτητικών μηχανισμών για αλλαγές στις πολιτικές στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily