Παράλληλη διεξαγωγή διαιτητικών δικών, συνένωση και εμπιστευτικότητα
Σύμφωνα, με τον International Law Association (ILA), ως παράλληλες διαδικασίες (parallel proceedings) ορίζονται «οι διαδικασίες που εκκρεμούν ενώπιον ενός κρατικού δικαστηρίου ή ενός άλλου διαιτητικού δικαστηρίου, στις οποίες τα μέρη και ένα ή περισσότερα από τα επίδικα ζητήματα είναι τα ίδια ή ουσιωδώς τα ίδια με εκείνα που εκκρεμούν ενώπιον του διαιτητικού δικαστηρίου στην τρέχουσα διαδικασία». Στο ελληνικό δίκαιο η συνένωση διαιτησιών ρυθμίζεται στο άρθρο 24 του ν. 5016/23 για τη διεθνή εμπορική διαιτησία. Η συνένωση διαιτησιών αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση χρόνου και οικονομικών δαπανών και κατ’ επέκταση στην ταχεία επίλυση διαφορών η οποία σε διεθνές επιχειρηματικό επίπεδο επιτρέπει την ταχεία περιβαλλοντική, οικονομική και τεχνολογική εξέλιξη, ενώ, συγχρόνως, αποτρέπει την έκδοση αντιφατικών αποφάσεων. Ενδέχεται, όμως, η «συρραφή» διαιτητικών δικών να εγείρει εμπόδια κατά την διαιτητική διαδικασία, όταν τα μέρη τα οποία εμπλέκονται αποτελούν ανταγωνιστικές εταιρίες.
Δύναται, δηλαδή, να ανακύψουν ζητήματα εμπιστευτικότητας όπως και συνέβη στις υποθέσεις High Fructose Corn Syrup – HFCS (WT/DS132) και Archer Daniels Midland εναντίον του κράτους του Μεξικό (ICSID Case No. ARB (AF)/04/5). Παρά την ύπαρξη κοινών πραγματικών και νομικών ζητημάτων κρίθηκε ότι, προκειμένου να διατηρηθεί η προσήκουσα εχεμύθεια, θα έπρεπε να ληφθούν κατάλληλα προστατευτικά μέτρα, ώστε να διασφαλιστεί το εμπορικό απόρρητο, με αποτέλεσμα να επιβραδυνθεί η διαιτητική διαδικασία και όχι να απλοποιηθεί. Αντίθετα, στην υπόθεση Canfor εναντίον του κράτους των ΗΠΑ (Canfor Corporation v. United States of America, UNCITRAL NAFTA Chapter 11, Order of the Consolidation Tribunal, 7/25) το διαιτητικό δικαστήριο που διαμορφώθηκε μετά τη συνένωση των διαιτητικών δικών αποφάνθηκε ότι δεν τίθεται πρόβλημα εμπιστευτικότητας, διότι υφίσταται η δυνατότητα διαμόρφωσης δικλείδων ασφαλείας, όπως η διεξαγωγή ορισμένων δικών κεκλεισμένων των θηρών.
Γεννάται, λοιπόν, το ερώτημα, εάν θα πρέπει να υπάρξει νομοθετική ρύθμιση, σχετικά με την αντιμετώπιση δικών όπου εμπλέκονται εταιρείες με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα, καθώς και πώς θα επιτευχθεί η ισορροπία ανάμεσα στην εξασφάλιση της εμπιστευτικότητας και της οικονομίας της δίκης, θεμελιώδες γνώρισμα της διαιτησίας.
Η λύση που δίνεται νομολογιακά, όσον αφορά το ζήτημα της εμπιστευτικότητας, με βάση, μάλιστα, τις αποφάσεις A Corporation v Firm B and Mr W του Ανώτατου Δικαστηρίου Αγγλίας και Ουαλίας (EWHC 1092) και LVM Law Chambers LLC v Wan Hoe Keet του Εφετείου της Σιγκαπούρης (SGCA 29) – από τα σπουδαιότερα και πιο εξελιγμένα δικαστήρια διεθνούς εμπορικής διαιτησίας – προκρίνει μία κλιμακούμενη προσέγγιση. Σύμφωνα με αυτή, σε περίπτωση κατά την οποία δικηγόρος/ δικηγορική εταιρεία υπεισέρχεται σε διαιτησία για την επίλυση ιδιωτικής διαφοράς στην οποία εμπλέκονται πρόσωπα συνδεδεμένα ή ανταγωνιζόμενα με προηγούμενους εντολείς αυτών, ο δικηγόρος ή η δικηγορική εταιρεία δεν αποκλείονται από την διαδικασία λόγω κατοχής έμπιστων πληροφοριών από προηγούμενες διαιτητικές ενέργειες. Αντιθέτως, μόνο εάν ο αιτών αποδείξει κίνδυνο άμεσο, πραγματικό και υφιστάμενο προβλέπεται η ρύθμιση εσωτερικών φραγμών, όπως είναι ο γεωγραφικός διαχωρισμός, όταν πρόκειται για διεθνή δικηγορικά γραφεία, ή η απαγόρευση πρόσβασης σε ιδιωτικά έγγραφα. Πλήρης αποκλεισμός δύναται να εφαρμοσθεί μόνο, εάν ο κίνδυνος είναι ανεπανόρθωτος κατ’ εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας.
Ευρωπαϊκές κυρώσεις και διαιτητικές αποφάσεις
Οι σύγχρονες γεωπολιτικές εξελίξεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο επιδρούν ουσιωδώς στον θεσμό της διαιτησίας, καθώς οι κυρώσεις που επιβάλλονται από τα ευρωπαϊκά όργανα και δη από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέτουν συχνά εμπόδια στην αναγνώριση και εκτέλεση των διαιτητικών αποφάσεων.
Με βάση το άρθρο 5 παρ. 2 εδ. β’ της Σύμβασης της Νέας Υόρκης (1958) απονέμεται διακριτική ευχέρεια στα κράτη – μέλη να μην επιτρέψουν την αναγνώριση και την εκτέλεση διαιτητικής απόφασης, όταν αυτή αντίκειται στη δημόσια τάξη της χώρας. Βασιζόμενο στην διάταξη αυτή το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης – τότε Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων – στην υπόθεση Eco Swiss (C-126/97) ανέφερε ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες ανταγωνισμού είναι τόσο θεμελιώδεις, ώστε να αποτελούν μέρος της δημόσιας τάξης.
Στο πλαίσιο αυτό ο Kανονισμός 833/2014 και συγκεκριμένα το άρθρο 11 αυτού απαγόρευσε την ικανοποίηση οποιασδήποτε απαίτησης από ρωσικές εταιρίες ή πρόσωπα, εάν το συμβόλαιο αυτής βρίσκεται σε συνάφεια με τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο ρωσικό κράτος εξαιτίας της προσάρτησης της Κριμαίας. Από τη νομολογία, όμως των δικαστηρίων των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκαλύπτεται ότι ανακύπτει ζήτημα σχετικά με το αν η απόφαση που ακυρώνεται λόγω σύγκρουσης με κυρώσεις θα πρέπει τόσο να μην αναγνωρίζεται, όσο και να μην εκτελείται. Χαρακτηριστικά, το Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο της Κολωνίας (OLG Koln, απόφαση 24ης Μαΐου 2024, αρ. υπόθεσης 19 Sch 26/23 2024) αποφάνθηκε ότι δεν είναι απαγορευτική η αναγνώριση της διαιτητικής απόφασης, διότι καθιστά δυνατή την ικανοποίηση της απαίτησης, όταν και εάν αρθούν τα μέτρα, αντιθέτως το Ανώτατο Περιφερειακό Δικαστήριο της Στουτγάρδης (OLG Stuttgart, απόφαση 13 Μαΐου 2025, αρ. υπόθεσης 1 Sch 3/24) έκρινε ότι δεν είναι επιτρεπτή η ανάπτυξη οποιασδήποτε έννομης συνέπειας της διαιτητικής απόφασης σε αυτό το πλαίσιο, σεβόμενο το ενωσιακό δίκαιο. Αμφότερες οι υποθέσεις διαμορφώθηκαν εξαιτίας των κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία λόγω της παράνομης κατά το δίκαιο της Ένωσης εισβολής στην Ουκρανία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, μάλιστα, και η εκκρεμής στο ΔΕΕ υπόθεση C-802/24 (NV Reibel v. JSC VO Stankoimport), μέσω της οποίας τίθεται το ερώτημα, εάν θα πρέπει τα δικαστήρια αυτεπαγγέλτως να απαγορεύουν ακόμα και τη επιστροφή προκαταβολών – θέση την οποία προβάλλει ο Γενικός Εισαγγελέας στην πρόταση του, όταν το κράτος που θα δεχθεί την επιστροφή έχει προβεί σε ενέργειες αντίθετες στην διεθνή έννομη τάξη της Ένωσης. Το ζήτημα αυτό απασχολεί, όπως παρουσιάστηκε, ιδιαίτερα τον διεθνή χώρο και άρα παραμένει μείζονος σημασίας σε ένα περιβάλλον όπου, δυστυχώς, οι αλλεπάλληλες πολεμικές συγκρούσεις ανατρέπουν τις ισορροπίες.
*Η Ελένη Ισιώτη – Φώτη, είναι δευτεροετής φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Το παρόν κείμενο αποτελεί επιμελημένη εκδοχή του δοκιμίου που υποβλήθηκε από την συγγραφέα στο πλαίσιο του διαγωνισμού Call for Papers 2026 – Think Alternative, Think Arbitration του ΕΟΔΙΔ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily