Η αυτονομία της βούλησης των μερών αποτελεί θεμελιώδη αρχή της διαιτησίας. Ωστόσο, η λειτουργία της δεν είναι πλήρως ανεξάρτητη από τα εθνικά δικαστήρια, τα οποία συχνά καλούνται να υποστηρίξουν, να ελέγξουν ή ακόμη και να παρέμβουν σε επιμέρους στάδια της διαιτητικής διαδικασίας.
Παρότι τα εθνικά δικαστήρια και τα διαιτητικά δικαστήρια επιτελούν συνήθως συμπληρωματικούς ρόλους, δεν αποκλείεται να βρεθούν σε τροχιά σύγκρουσης. Το φαινόμενο αυτό καθίσταται εμφανές στις περιπτώσεις που έχουν εκκινηθεί παράλληλες διαδικασίες, όπου η ίδια διαφορά εξετάζεται ταυτόχρονα από διαφορετικά όργανα, με αποτέλεσμα την αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων.
Οι παράλληλες διαδικασίες
Παράλληλες διαδικασίες προκύπτουν όταν τα ίδια μέρη επιδιώκουν την επίλυση της ίδιας διαφοράς τόσο ενώπιον εθνικών δικαστηρίων όσο και ενώπιον διαιτητικού δικαστηρίου, είτε ταυτόχρονα είτε διαδοχικά. Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό στις διεθνείς εμπορικές διαφορές, όπου τα εμπλεκόμενα μέρη ενδέχεται να αναζητούν την ευνοϊκότερη δικαιοδοσία για την προώθηση των συμφερόντων τους, πρακτική γνωστή ως forum shopping.
Η εξέταση της ίδιας υπόθεσης από περισσότερες δικαιοδοσίες δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις. Πέραν της αύξησης του κόστους και της χρονικής διάρκειας που απαιτείται για την οριστική επίλυση της διαφοράς, ενισχύεται και ο κίνδυνος έκδοσης αντικρουόμενων αποφάσεων επί των ίδιων πραγματικών ή νομικών ζητημάτων, γεγονός που δύναται να κλονίσει την ασφάλεια δικαίου και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα της διαιτησίας ως μέσου επίλυσης διαφορών.
Ο κίνδυνος αυτός καθίσταται εντονότερος όταν τα εθνικά δικαστήρια και τα διαιτητικά δικαστήρια καταλήγουν σε διαφορετικά συμπεράσματα ως προς την εγκυρότητα ή το πεδίο εφαρμογής μιας συμφωνίας διαιτησίας. Στις περιπτώσεις αυτές, τα εθνικά δικαστήρια ενδέχεται να επιληφθούν διαφορών που, σύμφωνα με τη βούληση των μερών, θα έπρεπε να υπαχθούν σε διαιτησία. Το αποτέλεσμα είναι συχνά μια χρονοβόρα και σύνθετη διαδικαστική αντιπαράθεση, η οποία απομακρύνει τα μέρη από τον βασικό στόχο της ταχείας και αποτελεσματικής επίλυσης της διαφοράς.
Η υπόθεση West Tankers
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των προκλήσεων που μπορούν να ανακύψουν από τις παράλληλες διαδικασίες αποτελεί η υπόθεση West Tankers (C-185/07), την οποία κλήθηκε να εξετάσει κατόπιν προδικαστικού ερωτήματος το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην υπόθεση αυτή, ασφαλιστικές εταιρείες άσκησαν αγωγή ενώπιον ιταλικού δικαστηρίου κατά της West Tankers, παρά την ύπαρξη συμφωνίας διαιτησίας που προέβλεπε την επίλυση των σχετικών διαφορών στο Λονδίνο. Η εταιρεία προσέφυγε στα αγγλικά δικαστήρια ζητώντας την έκδοση anti-suit injunction, δηλαδή δηλαδή δικαστική διαταγή που απέβλεπε στην αποτροπή της συνέχισης διαδικασίας στην Ιταλία. Το ζήτημα που τέθηκε ενώπιον του ΔΕΕ ήταν κατά πόσον μια τέτοια διαταγή ήταν συμβατή με το καθεστώς δικαιοδοσίας που καθιέρωνε ο τότε ισχύων Κανονισμός Βρυξέλλες Ι.
Το ΔΕΕ έκρινε ότι η έκδοση τέτοιας διαταγής με σκοπό την παρεμπόδιση της έναρξης ή της συνέχισης διαδικασίας ενώπιον δικαστηρίου άλλου κράτους μέλους είναι ασυμβίβαστη με τον Κανονισμό, ακόμη και όταν προβάλλεται ότι η επίδικη διαφορά υπάγεται σε έγκυρη συμφωνία διαιτησίας.
Η σημασία της απόφασης έγκειται στο γεγονός ότι το ΔΕΕ δεν επικεντρώθηκε πρωτίστως στην προστασία της διαιτησίας, αλλά στη διατήρηση του συστήματος κατανομής δικαιοδοσίας που προέβλεπε ο Κανονισμός Βρυξέλλες Ι και στην αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των δικαστηρίων των κρατών μελών. Κατά το Δικαστήριο, εναπόκειται στο δικαστήριο που έχει επιληφθεί της διαφοράς να κρίνει το ίδιο τη δικαιοδοσία του, συμπεριλαμβανομένων των ισχυρισμών που στηρίζονται σε συμφωνία διαιτησίας, χωρίς παρεμβάσεις από δικαστήρια άλλων κρατών μελών.
Πέρα από τις άμεσες συνέπειές της για τα anti-suit injunctions, η απόφαση ανέδειξε μια βαθύτερη ένταση μεταξύ του ενωσιακού δικαιοδοτικού συστήματος και των αρχών που διέπουν τη διεθνή διαιτησία. Ειδικότερα, έφερε στο προσκήνιο τη σχέση μεταξύ του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Σύμβασης της Νέας Υόρκης του 1958, αναζωπυρώνοντας παράλληλα τη συζήτηση σχετικά με τα όρια της δικαστικής παρέμβασης και την προστασία της αυτονομίας της διαιτησίας.
Συμπέρασμα
Οι παράλληλες διαδικασίες εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της διεθνούς διαιτησίας. Παρότι η συνδρομή των εθνικών δικαστηρίων είναι συχνά απαραίτητη για την αποτελεσματική λειτουργία του θεσμού, η υπέρμετρη ή συγκρουσιακή παρέμβασή τους μπορεί να οδηγήσει σε αδιέξοδα. Η εξεύρεση ισορροπίας μεταξύ δικαστικής εποπτείας και αυτονομίας της διαιτησίας παραμένει, μέχρι σήμερα, ένα από τα κεντρικά ζητήματα του διεθνούς δικαίου της διαιτησίας.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily