Η ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δικαστικά συστήματα των κρατών μελών (EU Justice Scoreboard 2026), που δημοσιεύθηκε στις 4 Ιουνίου 2026, αποτυπώνει τις εξελίξεις στην απονομή δικαιοσύνης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στην εναλλακτική επίλυση διαφορών (ADR).
Αυξημένη προώθηση της ADR στην ΕΕ
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους τα κράτη μέλη προωθούν την οικειοθελή χρήση της ADR, συμπεριλαμβανομένης της αξιοποίησης ψηφιακών τεχνολογιών. Το 2025 καταγράφεται αύξηση της συνολικής προσπάθειας σε σύγκριση με το 2024, με περισσότερα κράτη μέλη να υιοθετούν νέα μέσα ενίσχυσης της ADR, ιδίως στον τομέα των καταναλωτικών διαφορών. Παράλληλα, αν και η προώθηση της ADR στις διοικητικές διαφορές παραμένει πιο περιορισμένη σε σχέση με άλλες κατηγορίες, παρουσιάζει σταδιακή βελτίωση από το 2023.
Η αξιολόγηση των κρατών μελών βασίζεται σε ένα σύνολο δεικτών που αποτυπώνουν τόσο την ενημέρωση και την προσβασιμότητα όσο και τα θεσμικά και οικονομικά κίνητρα χρήσης της ADR. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ύπαρξη ενημερωτικών εργαλείων, όπως ιστοσελίδες, καμπάνιες και φυλλάδια, η ενεργός συμμετοχή των δικαστηρίων στην πληροφόρηση, η διαφάνεια μέσω στατιστικών και αξιολογήσεων, η οικονομική υποστήριξη, καθώς και ο βαθμός ψηφιοποίησης της διαδικασίας.
Η θέση της Ελλάδας: ανοδική πορεία, με περιθώρια βελτίωσης
Όσον αφορά την προώθηση της ADR, η Ελλάδα κατατάσσεται στη μεσαία ομάδα των 27 κρατών μελών. Αν και προωθεί ενεργά τη διαμεσολάβηση και άλλες μορφές εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, το επίπεδο ανάπτυξης παραμένει χαμηλότερο σε σύγκριση με χώρες που εμφανίζουν υψηλές επιδόσεις, όπως η Βουλγαρία και η Ρουμανία.
Η ελληνική προσέγγιση φαίνεται να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στις αστικές και εμπορικές διαφορές, ενώ η εφαρμογή της ADR στις διοικητικές διαφορές είναι σαφώς πιο περιορισμένη, φαινόμενο που παρατηρείται και σε αρκετά άλλα κράτη μέλη. Παρά τις προόδους των τελευταίων ετών, ιδίως μέσω των μεταρρυθμίσεων στη διαμεσολάβηση, εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω ενίσχυση της ενημέρωσης των πολιτών, της παροχής κινήτρων και της πιο συστηματικής ενσωμάτωσης της ADR στο σύστημα δικαιοσύνης.
Ευάλωτες ομάδες και πρόσβαση στη δικαιοσύνη
Στον τομέα της φιλικής προς τα παιδιά δικαιοσύνης, η Ελλάδα διαθέτει ένα βασικό πλαίσιο προστασίας μέσω εξωδικαστικών μηχανισμών· ωστόσο, οι σχετικές διαδικασίες δεν είναι πλήρως ανεπτυγμένες. Ειδικότερα, παρατηρούνται ελλείψεις σε εξειδικευμένα εργαλεία και συνεπή εκπαίδευση των εμπλεκόμενων επαγγελματιών, γεγονός που υποδεικνύει ότι το σύστημα δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί σε ένα ολοκληρωμένο, παιδοκεντρικό μοντέλο.
Παράλληλα, στον τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων, ο Συνήγορος του Πολίτη διαδραματίζει σημαντικό συμβουλευτικό και διαμεσολαβητικό ρόλο. Ωστόσο, οι εξουσίες επιβολής παραμένουν περιορισμένες σε σύγκριση με άλλα ευρωπαϊκά παραδείγματα, με αποτέλεσμα το σύστημα να βασίζεται περισσότερο σε ήπια μέσα επίλυσης διαφορών παρά σε ισχυρές νομικές παρεμβάσεις.
Αποτελεσματικότητα διοικητικής δικαιοσύνης και ADR
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση μηχανισμών βελτίωσης της αποτελεσματικότητας στα ανώτατα διοικητικά δικαστήρια, ιδίως σε υποθέσεις που αφορούν επιχειρήσεις. Στον τομέα αυτό, η Ελλάδα καταγράφει σχετικά καλή επίδοση και κατατάσσεται υψηλότερα σε σύγκριση με άλλους δείκτες, παρουσιάζοντας σταδιακή σύγκλιση με τις ευρωπαϊκές πρακτικές.
Ωστόσο, παρά την εφαρμογή μηχανισμών ADR στο πλαίσιο των διοικητικών διαφορών, η αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη. Αυτό υποδηλώνει ότι, παρά τα βήματα προόδου, υπάρχει σημαντικό περιθώριο ενίσχυσης του ρόλου της διαμεσολάβησης ως εργαλείου αποσυμφόρησης των δικαστηρίων και ταχύτερης επίλυσης διαφορών.
Με μια ματιά…
Το EU Justice Scoreboard 2026 καταδεικνύει ότι η εναλλακτική επίλυση διαφορών καθίσταται ολοένα και σημαντικότερο εργαλείο για τη βελτίωση της απονομής της δικαιοσύνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα παρουσιάζει σαφή πρόοδο, ιδίως σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, ωστόσο, εξακολουθεί να βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο, με βασικές προκλήσεις την ενίσχυση της εφαρμογής, της ενημέρωσης και της ουσιαστικής ενσωμάτωσης της ADR στο σύνολο του δικαστικού συστήματος.
Διαβάστε την αναλυτική έκθεση εδώ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily