Ο Πρότυπος Νόμος για τη Διεθνή Εμπορική Διαιτησία υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Διεθνούς Εμπορικού Δικαίου του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (UNCITRAL) στις 21 Ιουνίου 1985. Λίγους μήνες αργότερα, στις 11 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, με το Ψήφισμα 40/72, κάλεσε όλα τα κράτη «να λαμβάνουν δεόντως υπόψη τον Πρότυπο Νόμο για τη Διεθνή Εμπορική Διαιτησία, ενόψει της επιθυμητής ομοιομορφίας των κανόνων που διέπουν τη διαιτητική διαδικασία και των ειδικών αναγκών της διεθνούς εμπορικής διαιτητικής πρακτικής».
Είκοσι ένα χρόνια αργότερα, στις 7 Ιουλίου 2006, η UNCITRAL προχώρησε σε αναθεώρηση του Πρότυπου Νόμου, προκειμένου να ανταποκριθεί στις εξελίξεις του κόσμου του διεθνούς εμπορίου. Στη συνέχεια, με το Ψήφισμα 61/33 της 4ης Δεκεμβρίου 2006, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ συνέστησε προς τα κράτη να εξετάζουν «ευνοϊκά» την υιοθέτηση των αναθεωρημένων διατάξεων του Πρότυπου Νόμου κατά τη θέσπιση ή αναθεώρηση της σχετικής διαιτητικής νομοθεσίας τους.
Σήμερα, περίπου σαράντα χρόνια μετά την αρχική υιοθέτησή του και είκοσι χρόνια μετά την αναθεώρησή του, ο Πρότυπος Νόμος της UNCITRAL εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη συνεχιζόμενη μεταρρύθμιση του ελληνικού δικαίου της διαιτησίας. Ήδη με τον Ν. 5016/2023 επιχειρήθηκε η ουσιαστική προσέγγιση της ελληνικής έννομης τάξης προς τις κατευθύνσεις και τις βασικές αρχές του Πρότυπου Νόμου, μέσω της ενίσχυσης της αυτονομίας των μερών ως προς την επιλογή διαιτητών, διαδικασίας και εφαρμοστέου δικαίου, αλλά και της εισαγωγής σημαντικών καινοτομιών, όπως το τεκμήριο διαιτητευσιμότητας των διαφορών, η ρύθμιση της πολυμερούς διαιτησίας και η διεύρυνση των εξουσιών του διαιτητικού δικαστηρίου. Στο πλαίσιο αυτό, το Μέρος Β΄ του υπό διαβούλευση Σχεδίου Νόμου για τον νέο Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών συνιστά περαιτέρω βήμα προς την πληρέστερη ενσωμάτωση των βασικών αρχών και ρυθμίσεων του Πρότυπου Νόμου στην ελληνική έννομη τάξη, επιδιώκοντας παράλληλα την υιοθέτηση ενός ενιαίου – μονιστικού – συστήματος για την εσωτερική και τη διεθνή διαιτησία. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η εδραίωση ενός σύγχρονου, συνεκτικού και φιλικού προς τη διαιτησία κανονιστικού πλαισίου, ικανού να ενισχύσει περαιτέρω την ελκυστικότητα της Ελλάδας ως έδρας διεθνών διαιτησιών.
Ο σκοπός του Πρότυπου Νόμου
Ιστορικά, η θέσπιση του Πρότυπου Νόμου αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση των σημαντικών αποκλίσεων που παρατηρούνταν μεταξύ των εθνικών νομοθεσιών περί διαιτησίας. Η ανάγκη εναρμόνισης κρίθηκε επιτακτική, καθώς πολλές εθνικές ρυθμίσεις δεν ανταποκρίνονταν επαρκώς στις ιδιαιτερότητες των διεθνών εμπορικών διαφορών, δημιουργώντας αβεβαιότητα και μειωμένη προβλεψιμότητα για τις διεθνείς συναλλαγές.
Για τον λόγο αυτό, ο Πρότυπος Νόμος διαμόρφωσε ένα ενιαίο και συνεκτικό κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα μπορούσε μελλοντικά να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για τον εκσυγχρονισμό των εθνικών έννομων τάξεων. Οι διατάξεις του καλύπτουν ολόκληρο τον κύκλο της διαιτητικής διαδικασίας, από τη συμφωνία διαιτησίας και τη συγκρότηση του διαιτητικού δικαστηρίου έως την έκδοση, αναγνώριση και εκτέλεση της διαιτητικής απόφασης.
Παράλληλα, ο Πρότυπος Νόμος αποτυπώνει τις βασικές αρχές και τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν διαμορφωθεί διεθνώς στον χώρο της εμπορικής διαιτησίας. Χάρη στην ευρεία αποδοχή του από κράτη με διαφορετικές νομικές παραδόσεις και οικονομικά συστήματα, καθιερώθηκε μέσα στα χρόνια ως το κατεξοχήν διεθνές νομοθετικό πρότυπο για τη σύγχρονη διαιτησία. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι πολλές χώρες έχουν στηρίξει τη μεταρρύθμιση ή την εκ θεμελίων διαμόρφωση της διαιτητικής τους νομοθεσίας στις αρχές και τις ρυθμίσεις του.
Η αρχιτεκτονική του Πρότυπου Νόμου
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του Πρότυπου Νόμου είναι η μορφή του. Αντί να προταθεί ως δεσμευτική διεθνής σύμβαση, επιλέχθηκε η μορφή του «πρότυπου νόμου» (model law), η οποία παρέχει στα κράτη την απαραίτητη ευελιξία ώστε να προσαρμόσουν τις διατάξεις του στις ιδιαιτερότητες των εθνικών έννομων τάξεών τους.
Ωστόσο, η ευελιξία αυτή δεν αναιρεί τον βασικό στόχο της εναρμόνισης. Αντιθέτως, ήδη από την υιοθέτησή του, υπογραμμίστηκε ότι τα κράτη θα πρέπει να περιορίζουν στο ελάχιστο τις αποκλίσεις από το επίσημο κείμενο της UNCITRAL κατά την ενσωμάτωσή του στο εσωτερικό τους δίκαιο. Μόνον έτσι μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική ομοιομορφία μεταξύ των διαφορετικών εθνικών νομοθεσιών.
Η επιλογή αυτή δεν εξυπηρετεί αποκλειστικά θεωρητικούς ή συστηματικούς σκοπούς. Η ευρύτερη υιοθέτηση κοινών κανόνων ενισχύει την ασφάλεια δικαίου και τη διεθνή προβλεψιμότητα της διαιτητικής διαδικασίας. Παράλληλα, συμβάλλει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των αλλοδαπών επιχειρήσεων και επενδυτών, οι οποίοι αποτελούν τους κύριους χρήστες της διεθνούς εμπορικής διαιτησίας, απέναντι στο νομικό πλαίσιο του κράτους που υιοθετεί τον Πρότυπο Νόμο. Υπό το πρίσμα αυτό, η πιστή μεταφορά των διατάξεών του δεν συνιστά απλώς νομοτεχνική επιλογή, αλλά και εργαλείο ενίσχυσης της διεθνούς αξιοπιστίας ενός δικαιοδοτικού συστήματος στον χώρο της επίλυσης διεθνών εμπορικών διαφορών.
Μπορείτε να διαβάσετε το υπό δημόσια διαβούλευση Σχέδιο Νόμου για τον Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών εδώ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily