Η Διαιτησία, ως εναλλακτική μέθοδος επίλυσης διαφορών αποτελεί έναν κράτιστο εκφραστή της αρχής της Οικονομίας της Δίκης, η οποία ατενίζει το σύνολο του εγχώριου δικανικού συστήματος, ως γενική αρχή συνταγματικής περιωπής. Στο πλαίσιο αυτό, παρατηρείται τα τελευταία χρόνια, μια τάση επίλυσης, όλο ένα και περισσότερων διαφορών, με προσφυγή στο διαιτητικό δικαστή, ο οποίος δύναται να επιληφθεί όχι μόνο ιδιωτικών, αλλά και διοικητικών διαφορών ουσίας, ενώ υπό εξέταση βρίσκεται το ενδεχόμενο υπαγωγής και ακυρωτικών διαφορών στην αρμοδιότητα του διαιτητικού δικαστή, με αξιόλογα επιχειρήματα από αμφότερους τους υποστηρικτές και επικριτές της εν λόγω προβληματικής. Εύλογα, λοιπόν ανακύπτει το ερώτημα, αν δύναται ο διαιτητικός δικαστής να επιλυφθεί διαφορών που ανακύπτουν από την αμφισβήτηση των πράξεων κύρωσης των δασικών χαρτών κατόπιν αποφάσεων των επιτροπών του άρθρου 18 Ν. 3889/2010, αποτελώντας ένα πρόσθετο μέσο άμυνας στη φαρέτρα των πολιτών.
Ως προς τη δυνατότητα επίλυσης ακυρωτικών διαφορών με προσφυγή στη διαιτησία, μολονότι η πλειοψηφούσα γνώμη διάκειται αρνητικά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, αξίζει να γίνει μια ενασκόπηση στα εκατέρωθεν επιχειρήματα. Ειδικότερα, η πλειοψηφούσα γνώμη σε θεωρία και νομολογία θεωρεί ότι οι ακυρωτικές διαφορές αντικατοπτρίζουν ένα νευραλγικό τομέα ενάσκησης κρατικής εξουσίας, ο οποίος δεν δύναται να ανατεθεί στα χέρια ιδιωτών, καθώς με αυτό τον τρόπο θα διαρρηγνύονταν η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας. Ωστόσο, η επίλυση των ακυρωτικών διαφορών, κατά την άποψη αυτή, δεν δύναται να επιτευχθεί με προσφυγή στη διαιτησία, καθώς η αποκλειστική αρμοδιότητα εκδίκασης των διαφορών αυτών ανατίθεται εκ του Συντάγματος στο Συμβούλιο της Επικρατείας και ως εκ τούτου ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα συνεπάγονταν καταστρατήγηση του Συντάγματος. Παρόλα αυτα, τα ανωτέρω επιχειρήματα δεν κινούνται προς την ορθή ερμηνευτική κατεύθυνση και δεν παρακωλύουν τον απόκερο στόχο των νομοθετικών κειμένων και το έργο του ερμηνευτή του δικαίου που δεν είναι άλλο από την πραγμάτωση της ουσιαστικής δικαιοσύνης. Ειδικότερα, στο άρθρο 95 §1 του Συντάγματος δεν κατοχυρώνεται οποιουδήποτε είδους αποκλειστική αρμοδιότητα, αλλά διενεργείται απλώς μια κατανομή της αρμοδιότητας επίλυσης των διαφορών, η εξειδίκευση της οποίας εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του κοινού νομοθέτη. Παράλληλα, αξιζει να σημειωθεί οτι αντίστοιχες αντιδράσεις δεν έχουν σημειωθεί στο πεδιο των ιδιωτικών διαφορών, αλλά και των διοικητικών διαφορών ουσίας, οι οποίες ανήκουν και αυτες στην αρμοδιότητα των τακτικών δικαστηρίων. Η δυνατότητα, επομένως, υπαγωγής των ακυρωτικών διαφορών στην αρμοδιότητα του διοικητικού δικαστή, όχι μόνο δεν αντίκειται στο σύνταγμα, αλλά αντιθέτως αποτελεί συνταγματική επιταγή, η οποία θα εξυπηρετήσει όχι μόνο την Αρχή της Οικονομίας της δίκης, αποφορτίζοντας το ανώτατο ακυρωτικό από ένα σημαντικό φόρτο εργασίας, αλλά παράλληλα θα παράσχει στον πολίτη πληρέστερη δικαστική προστασία, αφού ενώπιον του ανωτάτου ακυρωτικού διεξάγεται μόνο έλεγχος νομιμότητας και όχι ουσίας, εν αντιθέσει με το διαιτητικό δικαστή όπου δύναται να προβεί στην εξέταση πραγματικών ισχυρισμών. Επιπλέον, θα δοθεί η δυνατότητα στον πολίτη να εκθέσει αναλυτικότερα τους ισχυρισμούς του, εισφέροντας στο διαιτητικό δικαστήριο τα προσήκοντα αποδεικτικά μέσα, και βρίσκοντας ευήκοα ώρα στην κρίση του διαιτητικού δικαστή, σε αντίθεση με τη διαδικασία ενώπιον των Επιτροπών Εξέτασης Αντιρρήσεων του άρθρου 18 Ν.3889/2010, η λειτουργία των οποίων έχει αποδειχθεί πολλαπλώς προβληματική.
Ωστόσο, η προσφυγή στη διαιτησία για την επίλυση αμφισβητήσεων που αφορούν τις πράξεις κύρωσης των δασικών χαρτών κατόπιν αποφάσεων των επιτροπών του άρθρου 18 Ν. 3889/2010, δεν δύναται να αποφέρει καρπούς δίχως της θεσμοθέτησης ενός είδους υποχρεωτικής προσφυγής στη διαιτησία κατά το πρότυπο της ΥΑΣ, δεδομένης της αναλγησίας του ελληνικού δημοσίου και των εκπροσώπων του. Η θεσμοθέτηση μιας τέτοιας επιλογής, είναι απολύτως σύμφωνη με τις συνταγματικές επιταγές, καθώς αποσκοπεί στη διασφάλιση της κοινωνικής ειρήνης, αναπληρώνοντας ένα κενό που άφησε ο νομοθέτης του Ν. 3889/2010 στη προστασία των ιδιοκτητών ενάντια των Επιτροπών Εξέτασης Αντιρρήσεων και των Διευθύνσεων Δασών, οι οποίες τείνουν να χαρακτηρίζουν ως εν γένει δασικές εκτάσεις ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό των ακινήτων της επικράτειας, δεσμεύοντας εκατοντάδες ιδιοκτησίες και παρεμποδίζοντας την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα παραγωγής, η προστασία του οποίου αποτελεί συνταγματική υποχρέωση. Άλλωστε, η εν λόγω επιλογή αποτελεί και ένα μέτρο ενίσχυσης των οικονομικά ασθενέστερων συμπολιτών, οι οποίοι μέσω της προσφυγής στον διαιτητικό δικαστή αποφεύγουν έναν μακροχρόνιο και πολυδάπανο δικαστικό αγώνα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε αντίστοιχες επισημάνσεις έχει προβεί και το δικαστήριο του Στρασβούργου, αναφορικά με τη δυνατότητα περιορισμού του δικαιώματος πρόσβασης στη δικαιοσύνη, το οποίο δέχτηκε ότι το δικαίωμα του άρθρου 6 §1 ΕΣΔΑ δεν είναι απόλυτο, αλλά υπόκειται σε περιορισμούς, η νομιμότητα των οποίων εξετάζεται υπό το πρίσμα της αρχής της αναλογικότητας. Επιπλέον, το ΕΔΔΑ αναφορικά με την υποχρεωτικότητα προηγούμενης προσφυγής σε εναλλακτικές μεθόδους επίλυσης διαφορών δέχθηκε ότι δεν παραβιάζουν την αρχή της αναλογικότητας και δεν αποτελούν αυθαίρετο περιορισμό του δικαιώματος δικαστικής προστασίας, εφόσον παρέχουν τα κατάλληλα εχέγγυα ορθοκρισίας και δίκαιης απονομής της δικαιοσύνης, προυποθέσεις οι οποίες αναφανδόν πληρούνται στην περίπτωση της διαιτησίας.
Εν κατακλείδι, η υποχρεωτική προσφυγή στη διαιτησία για διαφορές που ανακύπτουν από τις πράξεις κύρωσης των δασικών χαρτών, κατόπιν αποφάσεων των επιτροπών του άρθρου 18 Ν. 3889/2010 θα πρέπει de lege ferenda να προβλεφθεί από τον κοινό νομοθέτη, προκειμένου να κατοχυρώσει την πληρέστερη προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών απέναντι σε αυθαιρεσίες των ως άνω επιτροπών και των Διευθύνσεων Δασών.
*O Παναγιώτης Ηλίας Τζιτζιλής είναι Ασκούμενος Δικηγόρος, και Μέλος της Ένωσης Ελλήνων Δημοσιολόγων. Το παρόν κείμενο αποτελεί επιμελημένη εκδοχή του δοκιμίου που υποβλήθηκε από τον συγγραφέα στο πλαίσιο του διαγωνισμού Call for Papers 2026 – Think Alternative, Think Arbitration του ΕΟΔΙΔ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily