Η διεθνής πρακτική στην επίλυση εμπορικών διαφορών απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τα καθιερωμένα πρότυπα της αντιδικίας και στρέφεται προς πιο ευέλικτες διαδικασίες που συνδυάζουν τα πλεονεκτήματα διαφορετικών και περισσότερων μηχανισμών. Πέραν του γνωστού μοντέλου Med – Arb, κατά το οποίο η διαδικασία ξεκινά με διαμεσολάβηση και, εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία, ακολουθεί διαιτησία (διαβάστε περισσότερα εδώ), αναδύεται και το λεγόμενο «Arb – Med», δηλαδή η αντίστροφη προσέγγιση: προηγείται η διαιτησία και, εφόσον διαπιστωθεί πρόσφορο έδαφος για συναινετική επίλυση, τα μέρη μπορούν να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση πριν από την έκδοση της διαιτητικής απόφασης. Πρόκειται για ένα υβριδικό μοντέλο που επιτρέπει στα μέρη να επιδιώξουν κοινά αποδεκτή επίλυση της διαφοράς τους διατηρώντας παράλληλα την ασφάλεια και την οριστικότητα της διαιτητικής διαδικασίας.
Η σημασία του μοντέλου αυτού αποτυπώνεται και στα πρόσφατα ευρήματα της Διεθνούς Έρευνας Διαιτησίας του Queen Mary University of London (2025), σύμφωνα με τα οποία το 87% των χρηστών εξακολουθεί να προτιμά τη διεθνή διαιτησία για την επίλυση διασυνοριακών διαφορών, ενώ σχεδόν οι μισοί (48%) επιλέγουν τη διαιτησία σε συνδυασμό με άλλες μορφές εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, κυρίως τη διαμεσολάβηση.
Πλεονεκτήματα
Η αυξανόμενη αποδοχή του Arb-Med εξηγείται από τα σημαντικά πρακτικά πλεονεκτήματα που προσφέρει στα μέρη. Αφενός, η διαμεσολάβηση μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερη και οικονομικότερη επίλυση της διαφοράς, περιορίζοντας σημαντικά το κόστος και τη χρονική διάρκεια μίας πλήρους διαιτητικής διαδικασίας. Παράλληλα, επιτρέπει στα μέρη να διαμορφώσουν τα ίδια τη λύση που θα εφαρμοστεί, διατηρώντας συχνά τις εμπορικές τους σχέσεις και αυξάνοντας τις πιθανότητες εθελούσιας συμμόρφωσης.
Αφετέρου, ο τυχόν συμβιβασμός που θα προκύψει δεν παραμένει μια απλή ιδιωτική συμφωνία. Στη διεθνή πρακτική, η συμφωνία που επιτυγχάνεται μπορεί να λάβει τη μορφή συναινετικής διαιτητικής απόφασης (consent award), ενσωματώνοντας τη συμφωνία των μερών σε εκτελεστή διαιτητική απόφαση και παρέχοντας αυξημένη ασφάλεια δικαίου. Δεν είναι τυχαίο ότι οι συναινετικές διαιτητικές αποφάσεις εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά οικειοθελούς συμμόρφωσης μεταξύ όλων των μορφών διαιτητικών αποφάσεων, όπως αποτυπώνεται στην ως άνω έρευνα.
Ο Κανονισμός του ΕΟΔΙΔ
Τη διεθνή αυτή τάση ενσωματώνει και το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο. Σύμφωνα με το άρθρο 3 του Παραρτήματος ΙΙΙ του Κανονισμού Διαιτησίας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαμεσολάβησης και Διαιτησίας (ΕΟΔΙΔ), τα μέρη μπορούν να συμφωνήσουν την προσφυγή σε διαμεσολάβηση είτε εξαρχής μέσω της διαιτητικής τους ρήτρας είτε σε οποιοδήποτε στάδιο της εκκρεμούς διαιτητικής διαδικασίας, πριν από τη γνωστοποίηση της διαιτητικής απόφασης. Η δυνατότητα αυτή προσδίδει ιδιαίτερη ευελιξία, καθώς διατηρεί ανοικτό τον δρόμο προς μια φιλική επίλυση ακόμη και όταν η διαιτησία έχει ήδη ξεκινήσει.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη του Κανονισμού που απαγορεύει στον διαιτητή να αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή στην ίδια υπόθεση. Ο διαχωρισμός αυτός προστατεύει την αμεροληψία της διαδικασίας, διασφαλίζει την εμπιστευτικότητα των διαπραγματεύσεων και ενισχύει την εμπιστοσύνη των μερών στον θεσμό.
Εάν η διαμεσολάβηση καταλήξει σε συμφωνία, ο διαμεσολαβητής συντάσσει πρακτικό επιτυχίας, το οποίο υποβάλλεται στο διαιτητικό δικαστήριο ώστε να ακολουθηθεί η διαδικασία μετατροπής της συμφωνίας σε διαιτητική απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 21 του Κανονισμού Διαιτησίας του ΕΟΔΙΔ. Αν αντιθέτως η διαμεσολάβηση δεν αποδώσει, η διαιτησία συνεχίζεται από το ακριβές σημείο στο οποίο είχε διακοπεί, χωρίς απώλεια χρόνου ή δικαιωμάτων για τα μέρη.
Στην πράξη…
Το Arb-Med δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη παραλλαγή των μηχανισμών εναλλακτικής επίλυσης διαφορών. Εκφράζει μια σύγχρονη αντίληψη διαχείρισης των εμπορικών διαφορών που επιδιώκει να συνδυάσει τη συνεργασία με τη νομική ασφάλεια, τον συμβιβασμό με την οριστικότητα και την ευελιξία με την αποτελεσματικότητα. Η ενσωμάτωση αυτού του μοντέλου στον Κανονισμό Διαιτησίας του ΕΟΔΙΔ επιβεβαιώνει ότι οι πλέον σύγχρονες διεθνείς πρακτικές βρίσκουν ουσιαστική εφαρμογή και στην Ελλάδα, προσφέροντας στις επιχειρήσεις ένα εργαλείο που δεν στοχεύει απλώς στην απονομή δικαιοσύνης, αλλά στην πραγματική και βιώσιμη επίλυση της διαφοράς.
Ανακαλύψτε τις πρότυπες ρήτρες του ΕΟΔΙΔ εδώ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily