Μπορεί η διαιτησία να αποτελέσει τη ρεαλιστική απάντηση στην αργή και συχνά πολύπλοκη απονομή της δικαιοσύνης στην Ελλάδα; Και αν ναι, ποιο είναι το πραγματικό της αποτύπωμα σήμερα για επιχειρήσεις και νομικούς; Στο πλαίσιο αυτής της συζήτησης, το NB Daily μίλησε αποκλειστικά με την Άννα Πλεύρη, Επίκουρη Καθηγήτρια Νομικής στο ΑΠΘ και μία από τις πλέον εξειδικευμένες φωνές στο πεδίο της πολιτικής δικονομίας, της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης, με έντονη διεθνή παρουσία και ερευνητική δραστηριότητα στη διασταύρωση δικαίου και τεχνολογίας .
Στη συνέντευξη, η ίδια αποτυπώνει με σαφήνεια τον ρόλο της διαιτησίας ως «ενός εδραιωμένου και δυναμικού συστήματος επίλυσης διαφορών εκτός των πολιτικών δικαστηρίων» , αναδεικνύοντας γιατί τα τελευταία χρόνια κερδίζει διαρκώς έδαφος και στην ελληνική επιχειρηματική πραγματικότητα.
Παράλληλα, εξηγεί τι σημαίνει στην πράξη «διαδικαστική ευελιξία», πώς διασφαλίζεται η ανεξαρτησία του διαιτητή και γιατί οι θεσμικές μορφές διαιτησίας προσφέρουν αυξημένη ασφάλεια στους διαδίκους. Με αιχμηρές παρατηρήσεις για την κατάσταση της δικαστικής επίλυσης διαφορών και το αυξανόμενο ενδιαφέρον των επιχειρήσεων, η συνέντευξη ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το αν η διαιτησία είναι απλώς μια εναλλακτική ή ήδη το μέλλον της επίλυσης διαφορών στην Ελλάδα.
– Πώς βλέπετε το μέλλον της διαιτησίας στην Ελλάδα και ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος οργανισμών όπως ο ΕΟΔΙΔ στην περαιτέρω ανάπτυξή της;
H διαιτησία αποτελεί έναν εδραιωμένο και δυναμικό τρόπο και κατά την άποψη μου, σύστημα, επίλυσης διαφορών εκτός των πολιτικών δικαστηρίων. Έχει μακρά παράδοση και στην Ελλάδα, τόσο νομοθετικά όσο και στην πράξη και την τελευταία, ιδίως, 15ετία έχει εξελιχθεί ιδιαίτερα και θεσμικά.
Και τούτο, τόσο σε επίπεδο σύγχρονης νομοθέτησης όσο και με την εξέλιξη θεσμικών διαιτησιών όπως ο ΕΟΔΙΔ που καταλαμβάνει ήδη σημαντική θέση μεταξύ των οργανισμών διαιτησίας. Οι εν λόγω οργανισμοί, μέσω της συστηματικής και οργανωμένης παροχής υπηρεσιών διαιτησίας μπορούν να συμβάλλουν τα μέγιστα στο να επιλέγεται από τα μέρη όλο και περισσότερο η διαιτησία, μέσω ενσωμάτωσης σχετικών ρητρών σε συμβάσεις, και δη όχι απαραίτητα για ιδιαίτερα μεγάλου ύψους διαφορές και όχι μόνον για διαφορές με στοιχείο αλλοδαπότητας, αλλά αμιγώς εσωτερικές. Ο Κανονισμός διαιτησίας του ΕΟΔΙΔ συμβάλλει τα μέγιστα σ’ αυτό.
– Σε ποιους τύπους διαφορών θεωρείτε ότι η διαιτησία υπερέχει ουσιαστικά και γιατί; Υπάρχουν περιπτώσεις όπου δεν ενδείκνυται;
Κατά την άποψη μου, η διαιτησία λειτουργεί, σχεδόν «στον φυσικό της χώρο» στο πεδίο των εμπορικών, ενεργειακών και κατασκευαστικών διαφορών και σε κάθε πεδίο διαφορών που απαιτούν εξειδικευμένη γνώση του διαιτητή, ταχύτητα χωρίς θυσία της ποιότητας της επίλυσης της διαφοράς, αλλά και της ίδιας της διαιτητικής δίκης και δικονομική/διαδικαστική ευελιξία.
Τα τελευταία αυτά χαρακτηριστικά της διαιτησίας διεθνώς, και δη της θεσμικής, αποτελούν το συγκριτικό πλεονέκτημα της. Η διαιτησία, θεωρώ ότι δεν ενδείκνυται στις πολύ μικρής χρηματικής αποτίμησης διαφορές καθώς και όπου δεν υπάρχει εξουσία διαθέσεως της διαφοράς από τα μέρη.
– Κατά τη γνώμη σας, ποια είναι τα βασικά πλεονεκτήματα της θεσμικής διαιτησίας ως μέσου επίλυσης διαφορών σήμερα;
Βασικό και κρίσιμο πλεονέκτημα της θεσμικής διαιτησίας είναι η παροχή σύγχρονου καταλόγου εξειδικευμένων διαιτητών, η παροχή υπηρεσιών οργάνωσης της διαδικασίας της διαιτησίας και της εξέλιξης της και εν γένει η «ασφάλεια» την οποία παρέχει στους διαδίκους της διαιτητικής δίκης ως προς την τήρηση όλων των κανόνων και εγγυήσεων συμμετοχής στη διαιτητική διαδικασία και ταυτόχρονα όλων των θεμελιακών αρχών της διαιτησίας.
– Πόσο κρίσιμος είναι ο ρόλος της διαδικαστικής ευελιξίας στη διαιτησία και πώς επηρεάζει την ποιότητα της τελικής απόφασης;
Όπως ανέφερα ήδη, πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της διαιτησίας. Η ευελιξία αυτή που συμβαδίζει με τον σεβασμό στην ιδιωτική αυτονομία των μερών ως διαδίκων και την προσαρμογή της διαιτητικής δίκης στις διαδικαστικές ανάγκες αμφοτέρων των πλευρών, χωρίς προσήλωση στον τύπο, αλλά και με σεβασμό σε αυτόν, λειτουργεί μόνον θετικά για την ποιότητα της διαιτητικής απόφασης και την επίλυση έτσι της διαφοράς.
– Θα προτείνατε τη διαιτησία του ΕΟΔΙΔ σε επιχειρήσεις ή νομικούς συναδέλφους; Αν ναι, για ποιους λόγους;
Μετά βεβαιότητας θα την πρότεινα, καθώς η εμπειρία του να διατελέσεις διαιτητής σε διαιτησία του ΕΟΔΙΔ μόνον θετικό αποτύπωμα έχει. Οργάνωση, συνέπεια, διαδικαστική ευελιξία και παροχή στήριξης στην/στον ορισθείσα/ορισθέντα διαιτητή με απόλυτο σεβασμό στην αμεροληψία και ανεξαρτησία του.
– Ως μοναδική διαιτήτρια σε πρόσφατη διαιτησία στον ΕΟΔΙΔ, αντιμετωπίσατε κάποιες προκλήσεις και πώς τις διαχειριστήκατε;
Θεωρώ, ότι λόγω εμπειρίας και επιστημονικής και επαγγελματικής εξειδίκευσης, δεν αντιμετώπισα κάποια ιδιαίτερη πρόκληση, εκτός του ότι είναι πάντα ωφέλιμο να συζητιούνται κρίσιμα νομικά ζητήματα της διαφοράς και της διαδικασίας μεταξύ των διαιτητών επί τριμελούς διαιτησίας.
– Πώς διασφαλίζεται στην πράξη η ανεξαρτησία και η αμεροληψία του διαιτητή, ιδίως στο πλαίσιο θεσμικών μορφών διαιτησίας;
Στην πραγματικότητα, επί θεσμικών διαιτησιών, θεωρώ ότι η αμεροληψία του διαιτητή είναι ήδη διασφαλισμένη από τον ορισμό του, ειδικώς όταν γίνεται από τον ίδιο τον οργανισμό, υπό την έννοια ότι δεν υπάρχει οιοδήποτε στοιχείο εξαρτήσεως ή άλλης συνδέσεως που μπορεί να επηρεάσει την αμεροληψία και ανεξαρτησία του.
– Με βάση την εμπειρία σας, ποια στοιχεία μιας διαιτητικής διαδικασίας συμβάλλουν περισσότερο στην ταχύτητα και αποτελεσματικότητά της;
Ο εξ αρχής ορισμός του χρονοδιαγράμματος και των δικονομικών κανόνων της διαιτητικής δίκης και η τήρηση αυτών. Βεβαίως και η επιμέλεια του διαιτητικού δικαστηρίου ως προς τα ζητήματα αυτά και η δράση του, όταν απαιτείται.
– Παρατηρείτε αυξανόμενο ενδιαφέρον από την ελληνική επιχειρηματική κοινότητα για τη διαιτησία τα τελευταία χρόνια; Αν ναι, τι έχει αλλάξει;
Θεωρώ πως ναι. Όλο και περισσότερες εταιρείες, επιχειρήσεις, έμποροι και εν γένει πρόσωπα της εμπορικής και επιχειρηματικής πράξης, αλλά και οργανισμοί, σύνδεσμοι, ενώσεις επιχειρηματιών αναζητούν νομική συμβουλή και ενημέρωση για την διαιτησία, αφενός διότι ως μέθοδος ΕΕΔ, διαρκώς κερδίζει έδαφος, αφετέρου διότι το επιχειρείν εκσυγχρονίζεται όλο και περισσότερο. Ταυτόχρονα, και αυτό δεν μπορεί να μην σημειωθεί, διότι η κατάσταση στην δικαστική επίλυση των διαφορών δεν φαίνεται να βελτιώνεται από πλευράς ταχύτητας και δικονομικής συνθετότητας.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily