Το βιβλίο με τον τίτλο The Private International Law of Commercial Mediation γράφτηκε με την φιλοδοξία να καλύψει ένα βιβλιογραφικό κενό στο δίκαιο της διεθνούς εμπορικής διαμεσολάβησης.
Η διαμεσολάβηση, αν και προεχόντως μη-νομική διαδικασία, διαθέτει ένα σαφές νομικό κέλυφος. Τόσο η μέθοδος έναρξης της (με συμφωνία, απόφαση δικαστή ή εκ του νόμου) όσο και ιδίως το πρακτικό διαμεσολάβησης με το οποίο επιλύεται διαφορά, αποτελούν νομικά κείμενα. Η ίδια η κατά βάση μη-νομική διαδικασία της διαμεσολάβησης διέπεται από αρχές με νομική διάσταση. Η εμπιστευτικότητα, η προφορικότητα, η ουδετερότητα η αντικειμενικότητα και η αμεροληψία είναι νομικές έννοιες, αν και με όχι την ίδια πρόσληψη παγκοσμίως.
Επιπλέον, σε μία διεθνή διαμεσολάβηση, εμφανίζονται νομικά ζητήματα που σχετίζονται με τον τόπο της διαμεσολάβησης (venue), το εφαρμοστέο δίκαιο στις διάφορες εκφάνσεις του «κελύφους» της διαμεσολάβησης και με την διεθνή αναγκαστική εκτέλεση συμφωνιών από διαμεσολάβηση, όταν αυτές δεν εκτελούνται οικειοθελώς.
Forum υπό την ιδ.δ.δ. έννοια δεν υφίσταται στη διαμεσολάβηση, καθώς ο διαμεσολαβητής δεν ασκεί δικαιοδοτικό έργο. Όμως ο τόπος διαμεσολάβησης δεν είναι αδιάφορος. Η lex mediationis, οι κανόνες δηλαδή που διέπουν τη διαδικασία (process και όχι procedure, αφού δεν διαθέτουν δικονομική αυστηρότητα) είναι κυρίως οι προαναφερθείσες αρχές. Αφού όμως αυτές δεν γίνονται αντιληπτές με τον ίδιο τρόπο παντού, έχει σημασία ποια θα είναι η έννοια που θα τους έχουν προσδώσει τα μέρη. Επίσης τόσο ο τόπος όσο και το πρόσωπο του διαμεσολαβητή έχουν την επιρροή τους στην διαμεσολάβηση. Δημοσίας τάξης διατάξεις του τόπου της διαμεσολάβησης δεν μπορούν να μην εφαρμοστούν, όπως επίσης και το πειθαρχικό δίκαιο του διαμεσολαβητή. Η lex mediationis μπορεί να διαπλαστεί με τους παραπάνω περιορισμούς από τα μέρη, σε αντίθεση με την lex arbitri που είναι αυτή του τόπου της διαιτησίας.
Για το εφαρμοστέο δίκαιο, προεξάρχουσα είναι η αυτονομία των μερών και η κατά βάση απεριόριστη δυνατότητά τους να το επιλέγουν κατά το δοκούν. Το ερώτημα που είναι ανοικτό και η απάντησή του εξαρτάται από το forum όπου θα διεξαχθεί τυχόν δίκη σε σχέση με συμφωνητικό από τα αποτελούντα το κέλυφος της διαιτησίας, είναι ποιο δίκαιο θα εφαρμοστεί εν απουσία επιλογής από τα μέρη.
Τέλος, για τη διεθνή εκτέλεση θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της άμεσης (direct) εκτέλεσης που είναι το μοντέλο της Σύμβασης της Σιγκαπούρης του 2019 για τη διεθνή εκτέλεση συμφωνιών από διαμεσολάβηση και της διασυνοριακής (cross-border) που προϋποθέτει πρόσδοση εκτελεστότητας σε ορισμένο κράτος πριν την εκτέλεση σε άλλο. Αυτό ισχύει στην ΕΕ, όπου η διασυνοριακή εκτέλεση πρακτικού διαμεσολάβησης από κράτος μέλος σε κράτος μέλος προϋποθέτει την αρχική εκτελεστότητα στο κράτος προέλευσης (στα καθ΄ ημάς κατάθεση το πρωτοδικείο του τόπου της διαμεσολάβησης). Αντίθετα, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Σιγκαπούρης, η εκτέλεση λαμβάνει χώρα απευθείας στο κράτος εκτέλεσης με τη διαδικασία της Σύμβασης ενώπιον της αρμόδιας αρχής (συνήθως δικαστήριο) του κράτους εκτέλεσης, χωρίς προηγούμενη πράξη στο κράτος προέλευσης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όλα τα παραπάνω αποτελούν ζητήματα που αναλύονται στο βιβλίο στο δεύτερο, ειδικό μέρος. Αυτό ακολουθεί το πρώτο, γενικό μέρος, όπου αναλύεται η σημερινή κατάσταση της διαμεσολάβησης διεθνώς, οι σχετικές τάσεις εξέλιξης και ιδίως η ρύθμισή της διεθνώς, με έμφαση στις σχετικές περιφερειακές και παγκόσμιες πρωτοβουλίες της UNCITRAL.
Στο βιβλίο εισάγονται και άλλες νέες θεωρίες και έννοιες. Πέραν αυτής του νομικού κελύφους, υποστηρίζεται ότι το πρακτικό διαμεσολάβησης έχει υβριδικό χαρακτήρα. Δεν είναι, φυσικά, απόφαση αφού δεν είναι αποτέλεσμα δικαιοδοτικής κρίσης, αλλά ούτε και μία απλή σύμβαση. Αυτό διότι το τρίο πρόσωπο, ο διαμεσολαβητής, προσδίδει μία άλλη δυναμική στη διαπραγμάτευση, έχει την σφραγίδα που του έχει απονεμηθεί επισήμως, συνήθως από κρατική αρχή και τα μέρη τα ίδια αποφασίζουν να αυτοδεσμευτούν σε ορισμένη μέθοδο επίλυσης της διαφοράς τους με βάση την παραπάνω διαδικασία. Από αυτό συνάγεται η αυτοφυής δεσμευτικότητα του πρακτικού διαμεσολάβησης (inherent binding effect).
Τα θέματα αυτά δεν έχουν παρουσιαστεί με τον παραπάνω τρόπο διεθνώς μέχρι σήμερα, καθώς δεν έχει επιχειρηθεί μία συστηματική σύνδεση της διαμεσολάβησης με το ιδ.δ.δ. Υπό την έννοια αυτή το βιβλίο καλύπτει ένα βιβλιογραφικό κενό.
Η διαμεσολάβηση διεθνώς αρχίζει πια να ενηλικιώνεται, όπως προσφυώς αναφέρει στον πρόλογο του βιβλίου η Nadja Alexander, μία εκ των πρωτοπόρων ακαδημαϊκών στο δίκαιο της διεθνούς διαμεσολάβησης. Με αυτή την έννοια, το σχετικό δίκαιο είναι υπό διαμόρφωση. Το βιβλίο αυτό θέτει ένα σαφές πλαίσιο σχετικού διαλόγου και ανοίγει το δρόμο για μία περαιτέρω συζήτηση και τελικώς εμβάθυνση του αντικείμενου. Το μέλλον της διαμεσολάβησης διεθνώς προμηνύεται λαμπρό. Η ανάγκη για ειρηνική επίλυση διαφορών υπάρχει. Η διαμεσολάβηση φυσικά δεν είναι πανάκεια. Είναι όμως μία (κάποια) λύση. Πολλές φορές η πιο κατάλληλη, ενίοτε η μόνη.
* Ο Χάρης Μεϊδάνης είναι ΔΝ, FCIArb, Δικηγόρος-Διαχειριστής της δικηγορικής εταιρείας Μεϊδάνης, Σερεμετάκης & Συνεργάτες, Διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής (CIArb, ΥΔΔΑΔ), μέλος ICC Institute, Διευθυντής του ΕΟΔΙΔ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily