Οι καθυστερήσεις στην ελληνική Δικαιοσύνη έχουν γίνει πλέον ένα τόσο οικείο θέμα συζήτησης που έχουν πάψει να προκαλούν έκπληξη. Το χρόνιο αυτό πρόβλημα, που έχει σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών, αποτελεί αντικείμενο ενός νέου, φιλόδοξου σχεδίου μεταρρυθμίσεων από το Υπουργείο Δικαιοσύνης. Στον πυρήνα αυτού του σχεδιασμού βρίσκεται η ενίσχυση του θεσμού της διαμεσολάβησης.
Με στόχο την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων, το Υπουργείο εργάζεται για τη διαμόρφωση ενός νέου Κώδικα Διαμεσολάβησης, ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το πρώτο τρίμηνο του 2026. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί να προσφέρει έναν ταχύτερο και πιο αποδοτικό τρόπο επίλυσης διαφορών, βελτιώνοντας συνολικά την ποιότητα της Δικαιοσύνης. Η επιτυχία του εγχειρήματος, ωστόσο, συνδέεται άμεσα με την αλλαγή νοοτροπίας των νομικών και των πολιτών, καθώς η υιοθέτηση της διαμεσολάβησης απαιτεί τη μετάβαση από την κουλτούρα της αντιπαράθεσης σε αυτή της συνεννόησης.
Τα παραπάνω συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, στην εκδήλωση που διοργάνωσε χθες, Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου, το Υπουργείο Δικαιοσύνης σε συνεργασία με τον Οργανισμό Προώθησης Εναλλακτικών Μεθόδων Επίλυσης Διαφορών (ΟΠΕΜΕΔ) και την διαΝΕΟσις, με θέμα «Η διαμεσολάβηση στην Ελλάδα».
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης, παρουσιάστηκε μια μελέτη που υπογράφεται από πολυμελή ομάδα δικαστικών, ακαδημαϊκών και εκπροσώπων θεσμικών φορέων. Η μελέτη αυτή αναδεικνύει τα πλεονεκτήματα της διαμεσολάβησης, χαρτογραφεί το ισχύον νομικό πλαίσιο και εντοπίζει τα εμπόδια που δυσχεραίνουν την εφαρμογή της. Επιπλέον, παρουσιάζει διεθνείς καλές πρακτικές από χώρες όπου η διαμεσολάβηση έχει καθιερωθεί ως βασικός μηχανισμός επίλυσης διαφορών.
Γιώργος Φλωρίδης, Υπουργός Δικαιοσύνης
Ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, τόνισε την καθοριστική σημασία του βιβλίου που παρουσιάστηκε, το οποίο αποτελεί μια καλή βάση για τη διαμόρφωση του νέου Κώδικα Διαμεσολάβησης. Όπως ανακοίνωσε, στόχος είναι ο Κώδικας να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση το πρώτο τρίμηνο του 2026.
«Ο νέος Κώδικας θα πρέπει σε λίγα χρόνια να διδάσκεται στις Νομικές Σχολές», δήλωσε ο κ. Φλωρίδης, προσδιορίζοντας τη διαμεσολάβηση ως τον πυρήνα του μέλλοντος της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα.
Ο Υπουργός αναφέρθηκε, επίσης, στη συνολική αναμόρφωση του δικαστικού συστήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, μίλησε για τον νέο δικαστικό χάρτη, μία μεταρρύθμιση που εκκρεμούσε από το 1912 και είχε προσπαθήσει να υλοποιήσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος χωρίς επιτυχία.
Αναφερόμενος επίσης στην αναμόρφωση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, υπογράμμισε ότι η εφαρμογή του θα ξεκινήσει το 2026, ανοίγοντας τον δρόμο για σημαντικές αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των δικαστικών διαδικασιών.
Κλείνοντας, ο Υπουργός έφερε ως παράδειγμα την ευρωπαϊκή εμπειρία, η οποία στο πεδίο των εναλλακτικών μορφών επίλυσης διαφορών δείχνει εξαιρετικά θετικά αποτελέσματα για την αποδοτικότητα της Δικαιοσύνης. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «το κέρδος από αυτή τη διαδικασία το έχουν όλοι: δικαστές, δικηγόροι, υπάλληλοι, ο επενδυτικός κόσμος, αλλά κυρίως οι πολίτες».
Ιωάννης Μπούγας, Υφυπουργός Δικαιοσύνης
Ο Υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας, αναφέρθηκε στην ανάγκη για ενίσχυση της διαμεσολάβησης ως εργαλείο επίλυσης διαφορών, ειδικά σε εμπορικές και οικογενειακές υποθέσεις. Όπως σημείωσε, «τα μέρη, εφόσον δεν αντιπαρατεθούν στο δικαστήριο, μπορούν και οφείλουν να συνεργαστούν μέσω της διαμεσολάβησης», υπογραμμίζοντας τη σημασία αυτής της διαδικασίας για την επίλυση των διαφορών, οι οποίες συχνά απαιτούν λεπτούς χειρισμούς και προσεκτική προσέγγιση.
Ο κ. Μπούγας τόνισε ότι για να πετύχει ο θεσμός της διαμεσολάβησης στη χώρα μας, είναι αναγκαίο να αλλάξει η νοοτροπία των Ελλήνων νομικών. Στο πλαίσιο αυτό, ανέφερε ότι εξετάζεται η ενσωμάτωση μαθημάτων εναλλακτικής επίλυσης διαφορών στην πρακτική άσκηση των υποψηφίων δικηγόρων, προκειμένου να ενισχυθεί η γνώση και η αποδοχή αυτών των μεθόδων στον νομικό κόσμο και να διευρυνθεί η εφαρμογή τους στην πράξη.
Διονύσης Νικολάου, Γενικός Διευθυντής της διαΝΕΟσις
Για τη σημασία του εκσυγχρονισμού των θεσμών, μίλησε ο Γενικός Διευθυντής της διαΝΕΟσις, Διονύσης Νικολάου. Όπως τόνισε, «ο εκσυγχρονισμός της χώρας περνάει μέσα από τον εκσυγχρονισμό των θεσμών», υπογραμμίζοντας ότι η αναβάθμιση της Δικαιοσύνης είναι κεντρικός πυλώνας αυτής της διαδικασίας.
Ο κ. Νικολάου επισήμανε, ακόμη, πως ο εκσυγχρονισμός της Δικαιοσύνης συμπληρώνεται και ενισχύεται μέσω της εφαρμογής εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών, με τη διαμεσολάβηση να αναδεικνύεται ως κρίσιμο εργαλείο για την αποτελεσματικότερη απονομή δικαιοσύνης και την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων.
Κωνσταντίνος Μενουδάκος, Πρόεδρος του ΟΠΕΜΕΔ, Πρόεδρος ΣτΕ ε.τ.
Ο Πρόεδρος του ΟΠΕΜΕΔ και Πρόεδρος ΣτΕ ε.τ., Κωνσταντίνος Μενουδάκος, αναφέρθηκε στην έως τώρα πορεία της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα, σημειώνοντας πως, παρά την εξαετή εφαρμογή του νόμου 4640/2019, τα αποτελέσματα δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες. Όπως δήλωσε, «τα αποτελέσματα γύρω από τη διαμεσολάβηση δεν είναι τα επιθυμητά, τόσο ως προς την έκταση εφαρμογής της όσο και ως προς την ενσωμάτωσή της στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης».
Ο κ. Μενουδάκος τόνισε ότι δικηγόροι και πολίτες δεν έχουν ακόμα πλήρως κατανοήσει τη δυνατότητα να επιλύουν τις διαφορές τους συναινετικά μέσω της διαμεσολάβησης. Ωστόσο, σημείωσε ότι τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια αργή αλλά θετική αλλαγή στη στάση και τη νοοτροπία γύρω από το θεσμό.
Αναγνωρίζοντας ότι η διαμεσολάβηση βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης στην Ελλάδα, ο κ. Μενουδάκος υπογράμμισε τη συνεχιζόμενη προσπάθεια του ΟΠΕΜΕΔ και της διαΝΕΟσις για τη βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου. Στόχος τους είναι να επιτύχουν ταχύτερη, ουσιαστική και φιλική επίλυση των διαφορών, δημιουργώντας ένα πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό δικαστικό σύστημα. Στο πλαίσιο αυτό, επεσήμανε πως η δουλειά τους μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο βοήθημα για το Υπουργείο Δικαιοσύνης, δεδομένου ότι έχουν ήδη δρομολογηθεί νομοθετικές παρεμβάσεις για τον θεσμό της διαμεσολάβησης.
Παναγιώτης Πικραμμένος, πρώην Πρωθυπουργός και πρώην Πρόεδρος του ΟΠΕΜΕΔ
Ο πρώην Πρωθυπουργός και πρώην Πρόεδρος του ΟΠΕΜΕΔ, Παναγιώτης Πικραμμένος, εξέφρασε την πίστη του στο θεσμό της διαμεσολάβησης, τονίζοντας την ανάγκη για γρήγορη ενσωμάτωσή του στην ελληνική κοινωνία. Όπως ανέφερε, «το ενδιαφέρον του Υπουργείου για τον θεσμό είναι έμπρακτο, και βρίσκομαι εδώ γιατί πιστεύω σε αυτόν». Ο κ. Πικραμμένος υπογράμμισε ότι η διαμεσολάβηση έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τη νοοτροπία της ελληνικής κοινωνίας, κάτι που πρέπει να συμβεί άμεσα.
Ο πρώην Πρωθυπουργός επεσήμανε επίσης την οικονομική σημασία του θεσμού, λέγοντας ότι η διαμεσολάβηση θα συμβάλει καθοριστικά στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας. «Αν η ελληνική κοινωνία δεν ενστερνιστεί τη διαμεσολάβηση, αυτό θα της επιβληθεί εκ των πραγμάτων. Είναι καλύτερα να γίνει κτήμα της κοινωνίας αβίαστα», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας τη σημασία της οργανικής υιοθέτησης του θεσμού.
Φαίη Μακαντάση, Διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις
Η Διευθύντρια Ερευνών της διαΝΕΟσις, Φαίη Μακαντάση, αναφέρθηκε στη βραδύτητα που χαρακτηρίζει την απονομή της Δικαιοσύνης στην Ελλάδα, χαρακτηρίζοντας αυτή την κατάσταση «δράκο» που εμποδίζει την ανάπτυξη της χώρας. Όπως επισήμανε, η πολυνομία, η κακονομία και η γραφειοκρατία επιδεινώνουν την κατάσταση, καθιστώντας τη δικαστική διαδικασία αργή και αναποτελεσματική.
Η κ. Μακαντάση παρουσίασε το βιβλίο που συνόδευε την εκδήλωση, το οποίο αναλύει, μεταξύ άλλων, τις περιπτώσεις 15 ευρωπαϊκών χωρών και τα διδάγματα που μπορούν να εξαχθούν από αυτές. Ιδιαίτερα, ανέφερε την Ιταλία ως κορυφαίο παράδειγμα προς μίμηση, καθώς είναι η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό διαμεσολαβήσεων ετησίως στην ΕΕ.
Το βιβλίο, όπως εξήγησε, κλείνει με προτάσεις πολιτικής για τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου της διαμεσολάβησης στην Ελλάδα. Μεταξύ των προτάσεων, η κ. Μακαντάση αναφέρθηκε στην ανάγκη για επαναπροσδιορισμό της Υποχρεωτικής Αρχικής Συνεδρίας Διαμεσολάβησης, καθώς και στην αποφυγή των καθυστερήσεων στον ρόλο των διαμεσολαβητών.
Ολυμπία Αναστασοπούλου, Ειδική Γραμματέας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών
Η Ειδική Γραμματέας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, Ολυμπία Αναστασοπούλου, αναφέρθηκε στην πρόοδο των νομοθετικών εργασιών για τον νέο Κώδικα Διαμεσολάβησης, υπογραμμίζοντας ότι έχουν γίνει ήδη κάποια βήματα και ότι ορισμένες προτάσεις έχουν υλοποιηθεί.
Αναφερόμενη στην επισκόπηση του έργου της Γραμματείας από τον Μάρτιο έως τον Σεπτέμβριο του 2025, επισήμανε ότι η Γραμματεία έχει αναλάβει πλήρως την εποπτεία της ΚΕΔ και έχει ήδη μηδενίσει τις εκκρεμότητες σε οργανωτικό επίπεδο. Παράλληλα, στο χρηματοδοτικό σκέλος, ανέφερε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη δύο έργα του Ταμείου Ανάκαμψης σε συνεργασία με το ΕΣΠΑ, ενισχύοντας τις πρωτοβουλίες για τη διαμεσολάβηση και τη διαιτησία.
Αναφορικά με το νομοθετικό σκέλος, υπογράμμισε ότι η Γραμματεία επεξεργάζεται σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τη δημιουργία Μόνιμων Επιτροπών Διαιτησίας, ενώ ταυτόχρονα, μέσω ομάδων εργασίας, συμβάλλει στην αναμόρφωση του νομοθετικού πλαισίου για τη Διαιτησία, τη Διαμεσολάβηση και τη Δικαστική Μεσολάβηση.
Η κ. Αναστασοπούλου αναφέρθηκε επίσης στα πρακτικά αποτελέσματα της διαμεσολάβησης, παρουσιάζοντας εντυπωσιακή πρόοδο τα τελευταία πέντε χρόνια. Στο Πρωτοδικείο Αθηνών, τα πρακτικά επιτυχούς διαμεσολάβησης αυξήθηκαν από 110 το 2020 σε 1.126 το 2025 (μέχρι σήμερα), ενώ στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης, οι επιτυχείς διαμεσολαβήσεις αυξήθηκαν από 314 το 2023 σε 545 το 2024, φτάνοντας ήδη τα 448 το 2025.
Τέλος, η κ. Αναστασοπούλου ανέφερε το παράδειγμα της Ιταλίας ως πηγή αισιοδοξίας, καθώς η χώρα αυτή έχει καταφέρει να εφαρμόσει με επιτυχία τον θεσμό της διαμεσολάβησης, κάτι που, όπως σημείωσε, «μας δίνει αισιοδοξία γιατί λίγο πολύ μοιάζουμε».
Νικόλας Κανελλόπουλος, Γενικός Γραμματέας του ΟΠΕΜΕΔ
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΠΕΜΕΔ, Νικόλας Κανελλόπουλος, τόνισε τη σημασία των εναλλακτικών μορφών επίλυσης διαφορών στο πλαίσιο κάθε μεταρρυθμιστικού σχεδίου για τη λειτουργία της Δικαιοσύνης. «Από τη διεθνή εμπειρία προκύπτει ότι κανένα μεταρρυθμιστικό σχέδιο για τη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένο χωρίς την ενίσχυση αυτών των εναλλακτικών μεθόδων», επισήμανε.
Ο κ. Κανελλόπουλος υπογράμμισε ότι πέρα από την ταχύτητα απονομής της Δικαιοσύνης, η οποία ενισχύεται σημαντικά μέσω των εναλλακτικών μορφών, υπάρχει και ένα άλλο σημαντικό όφελος: η βελτίωση της ποιότητας των δικαστικών αποφάσεων. Όπως εξήγησε, όταν οι δικαστές δεν είναι υπερβολικά επιβαρυμένοι, προσεγγίζουν τις υποθέσεις με πιο προσεκτική και λιγότερο διεκπεραιωτική διάθεση, οδηγώντας έτσι σε πιο ουσιαστικές και δίκαιες αποφάσεις.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily