Η επιλογή του κατάλληλου διαιτητή αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχή έκβαση μιας διεθνούς διαιτητικής διαδικασίας. Ο διαιτητής δεν καλείται απλώς να επιλύσει μια διαφορά, αλλά να το πράξει με τρόπο αξιόπιστο, αμερόληπτο και αποτελεσματικό, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το εφαρμοστέο δίκαιο, αλλά και τις λεπτές ισορροπίες μεταξύ των μερών. Η νομική του κατάρτιση, η εμπειρία του στη διαιτησία, η εξοικείωσή του με τον κλάδο της διαφοράς και η προσωπικότητά του επηρεάζουν τη διαδικασία και την ποιότητα της απόφασης, ενώ μια λανθασμένη επιλογή μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις, προστριβές και μειωμένη αποδοχή της έκβασης.
Όλα τα παραπάνω αποτέλεσαν το αντικείμενο της εξαιρετικά ενδιαφέρουσας και σε αρκετά σημεία διασκεδαστικής συζήτησης μεταξύ έμπειρων δικηγόρων και in-house νομικών συμβούλων υπό τον συντονισμό του Γιώργου Πανόπουλου, Partner, Lambadarios Law Firm, ICC Court Member, στο 7ο Συνέδριο Διεθνούς Διαιτησίας που διοργανώθηκε στις 26 Ιουνίου από τη Νομική Βιβλιοθήκη.
Η συζήτηση ανέδειξε πληθώρα παραμέτρων που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων από τα μέρη της διαιτησίας, καθώς και τις δεξιότητες που θεωρούνται ουσιώδεις για την επιτυχή άσκηση του ρόλου του διαιτητή.
Στις παρεμβάσεις τους, οι ομιλητές επικεντρώθηκαν σε ζητήματα όπως η ανάγκη νομικής κατάρτισης, η σημασία της εμπειρίας, το φύλο, η πολιτισμική αντίληψη και οι πηγές πληροφόρησης κατά την επιλογή, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα των κριτηρίων, αλλά και ότι τελικά δεν υπάρχει μία και μοναδική ιδανική επιλογή.
Νομικός ή μη νομικός; Η κρίσιμη διάκριση
Το ερώτημα κατά πόσον ένας διαιτητής πρέπει να είναι νομικός τέθηκε εξαρχής στο τραπέζι.
Η Κατερίνα Πατσαντάρα, General Counsel, GASTRADE S.A. τόνισε ότι η εξοικείωση με τις διαδικασίες διευκολύνει την αντικειμενικότητα και την ορθή νομική κρίση, υπογραμμίζοντας πως «η επιλογή των διαδίκων σε μη δικηγόρους είναι περιορισμένη» βάσει στατιστικών του ICC, ενώ δήλωσε ρητά: «Εγώ θα ήμουν πολύ επιφυλακτική σε μια διαιτησία με διαιτητή που δεν είναι δικηγόρος». Παρόλα αυτά, αναγνώρισε ότι ένας μη νομικός ίσως να οδηγήσει σε εμπορική συμβιβαστική λύση, η οποία όμως δεν είναι απαραίτητα νομικά ορθή.
Η Αλεξάνδρα Ζάκκα, Arbitration & Litigation Director, OPAP GROUP, προσέγγισε το ζήτημα υπό το πρίσμα της εφαρμοστέας νομοθεσίας. Στις διαιτησίες που διέπονται από ελληνικό δίκαιο, θεωρεί λογικό να είναι Έλληνας ο διαιτητής, υπό την προϋπόθεση ότι έχει ουσιαστική επαφή με το ελληνικό νομικό σύστημα και την πραγματικότητα της χώρας.
Η ίδια τόνισε ότι κρίσιμο είναι το νομικό υπόβαθρο μέσω των σπουδών και της εργασίας και όχι η καταγωγή, καθώς αυτό επιδρά στην προσέγγιση του διαιτητή, δίνοντας ως παράδειγμα τη διάκριση μεταξύ ηπειρωτικού ή αγγλοσαξωνικού δικαίου για την ερμηνεία του δικαίου, την αξιολόγηση των αποδεικτικών μέσων και την αντίληψη περί της αρχής της καλής πίστης.
Ο Χρήστος Παρασκευόπουλος, Partner, Bernitsas Law Firm, παρουσίασε μια σύνθετη θεώρηση για την καταλληλότητα των νομικών ως διαιτητών, καλούμενος να επιλέξει ανάμεσα σε δικηγόρο, δικαστή και καθηγητή πανεπιστημίου, επισημαίνοντας ότι «κανένας νομικός (δικηγόρος, δικαστής, καθηγητής πανεπιστημίου) δεν είναι εξ ορισμού κατάλληλος, αν δεν έχει εμπειρία και νομίζει ότι ξέρει τον θεσμό της διαιτησίας ενώ δεν τον ξέρει».
Ειδικότερα για τους δικηγόρους, τόνισε ότι ως εμπειρικοί επαγγελματίες μπορούν ευκολότερα να κατανοήσουν τη φύση της διαφοράς και τις πρακτικές της δυσκολίες, περισσότερο ίσως από έναν δικαστή ή έναν καθηγητή. Επισήμανε επίσης ότι ένας δικηγόρος δίνει συνήθως μεγαλύτερη βαρύτητα στην προφορική διαδικασία, σε αντίθεση με τον δικαστή που, λόγω της νέας τακτικής διαδικασίας, θεωρεί συχνά ότι η γραπτή διαδικασία υπερισχύει. Ωστόσο, αναγνώρισε ότι ο δικαστής έχει το πλεονέκτημα της αμεροληψίας, γεγονός που καθιστά την επιλογή του ενδεδειγμένη όταν αυτό είναι το ζητούμενο. Σημείωσε ακόμη πως, αν από τη φύση της διαφοράς προκύπτει ότι η έμφαση πρέπει να δοθεί στην έγγραφη απόδειξη ή ότι η προφορική διαδικασία μπορεί να είναι επισφαλής για τον πελάτη, ο δικαστής είναι η κατάλληλη επιλογή.
Αναφορικά με τους πανεπιστημιακούς, παρατήρησε ότι επιλέγονται συχνά στα διαιτητικά δικαστήρια για σύνθετα νομικά ζητήματα, διότι είναι αυτόφωτοι, καθώς δεν βασίζονται σε γνωμοδοτήσεις τρίτων, αλλά στη δική τους αντίληψη μέσα από τη διαδικασία. Καταλήγοντας, υποστήριξε ότι η καλύτερη προσέγγιση είναι η συνδυαστική, δίνοντας έμφαση στη σημασία της εμπειρίας τόσο στη διαιτησία όσο και στο αντικείμενο της εκάστοτε διαφοράς.
Εμπειρία, εξειδίκευση ή και τα δύο;
Η συζήτηση επεκτάθηκε στο δίλημμα μεταξύ εμπειρίας στη διαιτησία και εξειδίκευσης στο επίδικο αντικείμενο.
Η Α. Ζάκκα υποστήριξε το προφανές, ότι «ο ιδανικός συνδυασμός είναι και τα δύο», ωστόσο στη -διόλου σπάνια περίπτωση που αυτό δεν είναι εφικτό- τόνισε ότι αν η διαφορά είναι ιδιαίτερα εξειδικευμένη, η γνώση του συγκεκριμένου τομέα μπορεί να αποτρέψει καθυστερήσεις και παρερμηνείες. Παρ’ όλα αυτά, ο έμπειρος διαιτητής, ακόμη και χωρίς ειδίκευση, είναι πιθανότερο να κατανοήσει την ουσία της διαφοράς μέσω της διαδικασίας και να κρατήσει τις αναγκαίες ισορροπίες, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα, τους κανόνες, την κουλτούρα και τους ρυθμούς της διαιτησίας.
Στην ερώτηση του συντονιστή του panel, Γ. Πανόπουλου, κατά πόσον μας ενδιαφέρει η εξειδίκευση στον συγκεκριμένο κλάδο του δικαίου, της οικονομίας που αφορά η διαφορά ή γενικές γνώσεις, ο Χ. Παρασκευόπουλος σημείωσε ότι «ιδανικά θέλουμε κάποιον πολυτάλαντο». Πάντως, κατά την άποψή του, προτεραιότητα έχει να γνωρίζει καλά τον θεσμό της διαιτησίας και να διαθέτει ισχυρή νομική σκέψη. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε: «Δεν θα επέμενα προσωπικά να γνωρίζει τόσο καλά τον συγκεκριμένο κλάδο. Κάποιος που διαθέτει καλή νομική σκέψη, είναι διατεθειμένος να διαβάσει και έχει drive να βρει την αλήθεια και να λύσει δίκαια τη διαφορά, αυτό είναι το πιο σημαντικό», καθώς ακόμα και αν του πάρει λίγο παραπάνω χρόνο αν δεν έχει την απόλυτη εξειδίκευση στη διαφορά, τελικά θα ανταποκριθεί άρτια.
Ποικιλομορφία φύλου και ηλικίας: Στοιχεία ουσίας ή εντυπώσεων;
Το ζήτημα της ποικιλομορφίας –ως προς το φύλο και την ηλικία– τέθηκε με ενδιαφέρουσες οπτικές.
Η Κ. Πατσαντάρα χαρακτήρισε την προώθηση ποικιλομορφίας ως ένα αναγκαίο, μεταβατικό και προσωρινό στάδιο, επιμένοντας ότι «μια ώριμη κοινωνία δεν θα έπρεπε καν να διερωτάται για αυτό το θέμα» και αναφέροντας ότι «το φύλο δεν μπαίνει στη συζήτηση και δεν θα το έβαζα ούτε εγώ, δεν το βάζω στην επιλογή των συνεργατών μου», για ναλάβει την απάντηση από τον συντονιστή Γ. Πανόπουλο ότι στην Ελλάδα οι καλύτερες διαιτήτριες είναι γυναίκες.
Η Α. Ζάκκα εστίασε στη σημασία της ύπαρξης ποικιλομορφίας διαιτητών στις θεσμικές διαιτησίες, υπογραμμίζοντας ότι ως χρήστης θα ήθελε να έχει πρόσβαση σε υποψηφίους όλων των φύλων, καταγωγών και θρησκειών.
Αναφερόμενος στην ηλικία, ο . Παρασκευόπουλος δήλωσε ότι «η εμπειρία είναι αναντικατάστατη, και με τον θεσμό της διαιτησίας και με τις διαφορές που καταλήγουν στη διαιτησία». Παράλληλα, σημείωσε ότι οι νεότεροι διαιτητές διαθέτουν τεχνικές δεξιότητες, γνώση γλωσσών και είναι πιθανότερο να εντάξουν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία.
Η σημασία της προσωπικότητας και της πολιτισμικής καλλιέργειας
Εκτός από τις νομικές γνώσεις και την εμπειρία, τέθηκαν και ζητήματα soft skills, όπως η προσωπικότητα και η πολιτισμική αντίληψη.
Η Α. Ζάκκα ανέφερε πως η κατανόηση και η ενεργή ακρόαση είναι σημαντικές δεξιότητες ενός διαιτητή, καθώς συμβάλλουν στη διαχείριση της διαδικασίας και στην κατανόηση των αποχρώσεων των επιχειρημάτων.
Από την άλλη, η Κ. Πατσαντάρα επισήμανε ότι «παίζει μεγάλο ρόλο η προσωπικότητα και είναι το ζητούμενο του σύγχρονου δικαστή», προσθέτοντας πως πρέπει «να είναι κομμάτι της κοινωνίας, να την αφουγκράζεται και να μπορεί να ακούει τα μέρη».
Ποιον ρωτάς όταν πρέπει να επιλέξεις διαιτητή;
Τη ζωντανή συζήτηση για το τόσο καίριο ζήτημα της επιλογής του διαιτητή έκλεισε η Κ. Πατσαντάρα, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια διαδικασία που δεν περιορίζεται σε τυπικά κριτήρια, αλλά προϋποθέτει δικτύωση, πληροφόρηση και αξιολόγηση κινδύνων.
Ειδικότερα, εξήγησε ότι θα συμβουλευτεί αρχικά τον εξωτερικό δικηγόρο, θα διεξάγει δική της έρευνα και θα αναζητήσει πληροφορίες στην αγορά και σε συναδέλφους. Όπως τόνισε, «την ευθύνη του τελικού αποτελέσματος την έχουμε οι εσωτερικές νομικές υπηρεσίες», οπότε είναι ότι είναι σημαντικό να κλείνουμε τα αυτιά μας στους μετόχους, CEO κλπ και να επικεντρωνόμαστε στο καλό της υπόθεσης.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily