Η διεθνής επενδυτική διαιτησία προϋποθέτει θεσμική ουδετερότητα: η έκβαση πρέπει να εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά, την εφαρμοστέα νομική βάση και την ποιότητα των αξιώσεων, και όχι από την οικονομική ισχύ ή την πρόσβαση σε εξειδικευμένη νομική εκπροσώπηση. Ισχύει, όμως, η παραδοχή αυτή στην πράξη;
Η πρόσφατη μελέτη των Mahari, Mojon και Lera (2025) για τις αμερικανικές ομοσπονδιακές αστικές δίκες ανέτρεψε υπολογιστικά την παραδοχή ότι η φήμη του δικηγορικού γραφείου αποτελεί αξιόπιστο δείκτη επιτυχίας: σε δείγμα 60.540 υποθέσεων, η συμβατική κατάταξη και φήμη εμφάνισε πρακτικά μηδενική συσχέτιση με την έκβαση. Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, είναι αν το εύρημα αυτό επιβεβαιώνεται καθολικά ή αν, αντιθέτως, η παραδοσιακή κατάταξη συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα επιτυχίας σε άλλους κλάδους του δικαίου. Το ερώτημα εξετάζεται εδώ στο πεδίο της διεθνούς διαιτησίας επενδύσεων, όπου τα οικονομικά διακυβεύματα είναι υψηλά και οι διάδικοι, κατά κανόνα, κράτη και πολυεθνικές επιχειρήσεις.
Μεθοδολογία
Η παρούσα μελέτη βασίζεται σε 198 υποθέσεις διαιτησίας ICSID, αντλημένες από τη δημόσια βάση του italaw.com (Μάιος 2026). Τα έγγραφα μετατράπηκαν από PDF σε καθαρό κείμενο και οι βασικές πληροφορίες εξήχθησαν με αυτοματοποιημένη διαδικασία μέσω Python, για την κωδικοποίηση 37 πεδίων ανά υπόθεση: έκβαση, νομική εκπροσώπηση, νομική βάση της αξίωσης, τομέας της επένδυσης, επίσης χρησιμοποιήθηκε το Vertex AI της Google (Gemini 2.0 Flash).
Από τις 198 υποθέσεις, οι 117 είχαν αξιοποιήσιμη έκβαση, η πλήρης και η μερική ευδοκίμηση κωδικοποιήθηκαν ενιαία ως επιτυχίες του προσφεύγοντος. Μετά την εξαίρεση 16 υποθέσεων λόγω ελλιπούς ταυτοποίησης των συνηγόρων, το τελικό δείγμα ανέρχεται σε 101 διαιτητικές αποφάσεις, οι εξαιρεθείσες δεν διέφεραν ουσιωδώς ως προς το ποιοτικά τους χαρακτηριστικά με τις αποδεκτές.
Το γραφείο του προσφεύγοντος κωδικοποιήθηκε ως «υψηλής διεθνούς κατάταξης» όταν περιλαμβανόταν σε καθιερωμένες διεθνείς κατατάξεις διαιτησίας (Global Arbitration Review 100, Chambers and Partners – International Arbitration), στην κατηγορία εντάχθηκαν δεκατέσσερα διεθνή γραφεία. Η εκπροσώπηση του καθ’ ου κράτους διακρίθηκε μεταξύ κρατικής νομικής υπηρεσίας (π.χ. Abogacía General del Estado) και εξωτερικής ιδιωτικής εκπροσώπησης.
Το βασικό εύρημα
Από την επεξεργασία των 101 υποθέσεων προκύπτει στατιστικά σημαντική διαφοροποίηση των ποσοστών επιτυχίας του προσφεύγοντος αναλόγως της κατηγορίας του γραφείου που τον εκπροσωπεί: 84,1% (37/44) για τα γραφεία υψηλής διεθνούς κατάταξης, έναντι 50,9% (29/57) για τα λοιπά, με λόγο σχετικών πιθανοτήτων (odds ratio) OR = 5,10 και p = 0,0007. Ως απλός δυαδικός προγνωστικός παράγοντας, η κατηγορία του γραφείου αποδίδει εξισορροπημένη ακρίβεια 68,0%. Σε επίπεδο επιμέρους γραφείων, τα ποσοστά είναι υψηλά αλλά άνισα: Freshfields 89%, King & Spalding 100%, Allen & Overy 100%, αξίζει να σημειωθεί ότι το γραφείο Cuatrecasas, μολονότι εκτός καταλόγου, επιτυγχάνει και στις πέντε εμφανίσεις του. Η δυαδική ταξινόμηση έχει, συνεπώς, προγνωστική αξία, χωρίς όμως να εξαντλεί την πραγματική διαφοροποίηση.
Αντιθέτως, το εκ πρώτης όψεως εύρημα για την εκπροσώπηση του καθ’ ου κράτους δεν παραμένει σταθερό όταν ληφθεί υπόψη η σύνθεση του δείγματος. Στο πλήρες δείγμα, ο προσφεύγων επιτυγχάνει συχνότερα όταν το κράτος εκπροσωπείται από κρατική νομική υπηρεσία (81,2% έναντι 58,0%, p = 0,026), η διαφορά, ωστόσο, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ισπανικές υποθέσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αναφορικά με τη Συνθήκη για τον Χάρτη Ενέργειας, στις οποίες η Abogacía General del Estado ηττάται σε 12 από 13 εμφανίσεις. Με τον αποκλεισμό της Ισπανίας, η διαφορά καθίσταται μικρότερη (69% έναντι 59%, p = 0,575) η αρχική σημαντικότητα αντανακλά, συνεπώς, κυρίως τη θεματική συγκέντρωση των ισπανικών υποθέσεων και όχι, αυτοτελώς, την ποιότητα της εκπροσώπησης.
Συνδυαστικά, ο μοναδικός σχηματισμός στον οποίο το καθ’ ου κράτος επιτυγχάνει συχνότερα από τον προσφεύγοντα είναι εκείνος όπου ο προσφεύγων εκπροσωπείται από γραφείο εκτός καταλόγου και το κράτος από εξωτερικό ιδιωτικό γραφείο (επιτυχία προσφεύγοντος 41,5%, n = 41), σε όλους τους άλλους συνδυασμούς, ο προσφεύγων επιτυγχάνει σε ποσοστό 75% ή υψηλότερο.
Η αυστηροποίηση του συστήματος ως οιονεί φυσικό πείραμα:
Τα δεδομένα αποτυπώνουν έντονη χρονική κάμψη της επιτυχίας των προσφευγόντων: από 85,7% πριν από το 2023 σε 49,3% την περίοδο 2023–2025 (p < 0,0001), εξέλιξη συνδεόμενη με την αναθεώρηση των Κανόνων ICSID του 2022 και τις συνέπειες της νομολογίας Achmea. Η κάμψη αυτή λειτουργεί ως οιονεί φυσικό πείραμα: αν η εκπροσώπηση λειτουργούσε απλώς ως υποκατάστατος δείκτης της ποιότητας της υπόθεσης, η σχέση θα αναμενόταν να παραμένει παρόμοια και στις δύο περιόδους. Αντιθέτως, η ένταση της σχέσης διαφοροποιείται χρονικά: πριν από το 2023 η διαφορά υπέρ των γραφείων υψηλής κατάταξης ανέρχεται σε 23 ποσοστιαίες μονάδες (p = 0,049, εύρημα εύθραυστο σε ανάλυση ευαισθησίας), ενώ την περίοδο 2023–2025 φθάνει τις 36 μονάδες (70% έναντι 34%, p = 0,015), αποτέλεσμα ανθεκτικό σε πέντε εναλλακτικές χρονικές τομές.
Το πλεονέκτημα των κορυφαίων γραφείων δεν εντοπίζεται στα δικονομικά ζητήματα, όπου η επίδοσή τους δεν διαφέρει από των υπολοίπων (p = 0,832), αλλά στην ουσία της υπόθεσης: οι ισχυρισμοί περί δίκαιης και ισότιμης μεταχείρισης (FET) που προβάλλουν γίνονται δεκτοί σημαντικά συχνότερα (58% έναντι 36%, p = 0,050), ένδειξη, έστω στατιστικά οριακή, ότι η υπεροχή τους έγκειται στην ποιότητα της νομικής επιχειρηματολογίας
Συμπεράσματα
Πρώτον, η δυαδική ταξινόμηση της εκπροσώπησης του προσφεύγοντος λειτουργεί ως ισχυρός προγνωστικός παράγοντας της έκβασης των υποθέσεων ICSID, σε πλήρη αντίθεση με το εύρημα των Mahari et al., πιθανώς διότι στην εξαιρετικά εξειδικευμένη αγορά της επενδυτικής διαιτησίας οι παραδοσιακές κατατάξεις πράγματι αντικατοπτρίζουν τις ικανότητες των συνηγόρων. Δεύτερον, η επίδραση αναδεικνύεται εντονότερη υπό τις δυσμενέστερες δικονομικές συνθήκες της περιόδου μετά το 2022. Τρίτον, το εύρημα εγείρει ζήτημα ισότιμης πρόσβασης στη διεθνή διαιτητική προστασία: η εκπροσώπηση από γραφείο υψηλής διεθνούς κατάταξης συνεπάγεται, κατά κανόνα, υψηλότερο κόστος και προϋποθέτει πρόσβαση σε μια εξειδικευμένη αγορά υπηρεσιών, ενδέχεται δε να λειτουργεί σε βάρος προσφευγόντων που δεν διαθέτουν αντίστοιχους πόρους, ιδίως μικρομεσαίων επιχειρήσεων και επενδυτών από αναπτυσσόμενες χώρες.
Η μελέτη υπόκειται σε περιορισμούς: η ταξινόμηση βασίζεται στην επωνυμία του γραφείου και όχι στη στελέχωση κάθε υπόθεσης· δεν αποκλείεται τα κορυφαία γραφεία να προσελκύουν ισχυρότερες υποθέσεις· και οι διεθνείς κατατάξεις ενδέχεται να ενσωματώνουν ιστορικές επιτυχίες, με κίνδυνο κυκλικότητας. Η χρονική αλληλεπίδραση, πάντως, μετριάζει τις επιφυλάξεις αυτές: επίδραση που εντείνεται όταν το σύστημα αυστηροποιείται δύσκολα συμβιβάζεται με αμιγή επιλογή υποθέσεων.
* Ο Μιχαήλ Τζεβελέκος είναι Ασκούμενος Δικηγόρος, απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με έντονο ενδιαφέρον για το Υπολογιστικό Δίκαιο (Computational Law). Το παρόν κείμενο αποτελεί επιμελημένη εκδοχή του δοκιμίου που υποβλήθηκε από τον συγγραφέα στο πλαίσιο του διαγωνισμού Call for Papers 2026 – Think Alternative, Think Arbitration του ΕΟΔΙΔ.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily