Ο θεσμός της διαμεσολάβησης αναπτύσσεται δυναμικά παγκοσμίως, προωθώντας μία συνεργατική μέθοδο επίλυσης διαφορών, με στόχο τη διάσωση της σχέσης μεταξύ των μερών. Η ναυτιλία, η οποία εξ ορισμού αποτελεί μία διεθνή δραστηριότητα με έντονο διασυνοριακό χαρακτήρα, αποτελεί το ιδανικό πεδίο εφαρμογής της διαμεσολάβησης. Τούτο, διότι δύναται να προσαρμοστεί στις ιδιομορφίες, στα προβλήματα και στην ποικιλομορφία των θεμάτων που πηγάζουν από το διεθνές εμπόριο, συμβάλλοντας, έτσι, στη διαμόρφωση ενός βιώσιμου και ανταγωνιστικού επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Διαμεσολάβηση & Ναυτιλία
Οι ναυτικές διαφορές που μπορούν να υπαχθούν στη διαμεσολάβηση ποικίλουν · τούτο, διότι η εκτέλεση ενός ναυτικού πλου συνιστάένα πολύπλοκο και πολυπρόσωπο φαινόμενο,εντός του οποίου αλληλεπιδρούν πολλαπλά πρόσωπα και φορείς, τα οποία εμπλέκονται, τόσο άμεσα, όσο και έμμεσα στην εκμετάλλευση, τη διαχείριση, αλλά και τη λειτουργία του πλοίου. Με δεδομένο, άλλωστε, το γεγονός ότι η ναυτιλία ασκείται μεν στη θάλασσα, προπαρασκευάζεται, όμως, στους λιμένες και ζωογονείται στις τράπεζες, μία διαφορά δύναται να χαρακτηριστεί ως ναυτική εφόσον εμπλέκεται με οποιονδήποτε τρόπο σε αυτήν κάποιο πλοίο.
Το ήδη δε σύνθετο πλέγμα ναυτικών διαφορών αναμένεται να καταστεί ακόμα πιο περίπλοκο με την προοδευτική ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών αιχμής στη ναυτιλιακή δραστηριότητα, όπως τα ψηφιακά συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου, αλλά και η ανάπτυξη των αυτόνομων πλοίων.
Η σταδιακή, άλλωστε, εφαρμογή των τελευταίων, πρόκειται να αναδείξει κρίσιμα νομικά ζητήματα, κυρίως ως προς τη στοιχειοθέτηση και κατανομή ευθυνών των εμπλεκόμενων προσώπων (κατασκευαστής αλγορίθμου, προγραμματιστής αυτού, αρχιχειριστής κέντρου εξ αποστάσεως ελέγχου, προσωπικό ξηράς, πλοίαρχος, πλήρωμα, πλοιοκτήτης, κ.λπ.). Στο πλαίσιο αυτό, η ναυτική διαμεσολάβηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δύναται να προσφέρει ένα ευέλικτο και προσαρμοστικό μέσο επίλυσης διαφορών, ικανό να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που εγείρει η ψηφιοποίηση της ναυτιλίας.
Σημειώνεται, τέλος, πως η διαμεσολάβηση στο ναυτιλιακό πεδίο μπορεί, κάλλιστα, να προτιμηθεί από τη διαιτησία, ιδίως όταν απαιτείται φιλική επίλυση, προκειμένου να διατηρηθεί μία συνεχιζόμενη επιχειρηματική σχέση, οδηγώντας με ταχύτητα στην εύρεση της χρυσής τομής, χωρίς υψηλό κόστος και δίχως να σπιλώνεται η φήμη των ναυτιλιακών εταιρειών στις δικαστικές αίθουσες. Δεν πρέπει, άλλωστε, να λησμονείται πως η διαμεσολάβηση είναι μία διαπραγμάτευση και, ως τέτοια, αποτελεί την πηγή και την καθημερινότητα της ναυτιλίας.
Oι στόχοι αειφόρου λειτουργίας στη ναυτιλία – Κριτήρια ESG
Στην εισαγωγή νέων «ηθών» στην άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στη θάλασσα και στο πλαίσιο προσέγγισης της αειφορίας στη ναυτιλία, εντάσσεται η βελτίωση της εταιρικής διακυβέρνησης των ναυτιλιακών επιχειρήσεων μέσω των κριτηρίων ESG (Environmental – Social – Governance). Η συστηματική εφαρμογή κριτηρίων ESG με υλοποίηση βέλτιστων πρακτικών στους άξονες «Περιβάλλον – Κοινωνία – Διοίκηση» ενισχύει την εταιρική αξία των επιχειρήσεων, αξιοποιείται δε ευρέως, τόσο στη χρηματοοικονομική αξιολόγηση των εταιριών, όσο και στις επιλογές των διεθνών επενδυτών.
Η υιοθέτηση ESG πρακτικών από τις διεθνείς ναυτιλιακές επιχειρήσεις αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην εφαρμογή προτεραιοτήτων περιβαλλοντικής προστασίας. Εξίσου, όμως, σημαντική με την προστασία του περιβάλλοντος, είναι για τις ναυτιλιακές εταιρείες η ασφάλεια και η εργασιακή «ευημερία» (wellbeing) των ναυτικών και του προσωπικού στην ξηρά, καθώς και η ουσιαστική υπεράσπιση κοινωνικών σκοπών εν γένει.
Η Ναυτική Διαμεσολάβηση ως πρακτική ESG
Υπό το πρίσμα αυτό, η διαμεσολάβηση και ιδίως η ναυτική διαμεσολάβηση, μπορεί να θεωρηθεί πρακτική ESG για την επίλυση διαφορών, καθώς τα δομικά της χαρακτηριστικά ευθυγραμμίζονται με τους τρεις πυλώνες ESG. Πιο συγκεκριμένα, η ναυτική διαμεσολάβηση: (α) Προάγει τη διατήρηση και αποκατάσταση των σχέσεων των μερών, ενθαρρύνοντας τον διάλογο, την κατανόηση και την ειρηνική συνύπαρξή τους στο πλαίσιο της ναυτιλιακής δραστηριότητας, (β) ενισχύει την υπεύθυνη εταιρική διακυβέρνηση, επιτρέποντας τη λήψη αποφάσεων μέσω συναίνεσης, προσαρμοσμένων λύσεων και διαφάνειας, και (γ) έχει χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καθώς μειώνει τις ενεργειακές και υλικές δαπάνες που συνεπάγονται οι μακροχρόνιες και γραφειοκρατικές δικαστικές διαδικασίες.
Καθιερώνοντας ένα «ανοικτό» σύστημα επίλυσης διαφορών, ο θεσμός της ναυτικής διαμεσολάβησης παρέχει ευελιξία και δυνατότητα προσαρμογής στις εκάστοτε ανάγκες των μερών. Με τον τρόπο αυτό, καθίσταται εφικτή, τόσο η διατήρηση της ισορροπίας των αντιτιθέμενων συμφερόντων, όσο και η εξέλιξη της διαδικασίας μέσα σε ένα δυναμικό και συμμετοχικό πλαίσιο. Εν άλλοις λόγοις, τα μέρη, διατηρώντας τον έλεγχο και την αυτονομία τους, συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση της τελικής λύσης, γεγονός που προσδίδει στη διαμεσολάβηση τα χαρακτηριστικά ενός μηχανισμού βιώσιμης διαχείρισης συγκρούσεων.
Η αναζήτηση εναλλακτικών, μη δεσμευτικών λύσεων, εκτός του αυστηρού και συχνά ανελαστικού πλαισίου των δικαστικών ή διαιτητικών διαδικασιών, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για συνεννόηση, προσαρμογή και καινοτομία. Δύο επιπρόσθετες παράμετροι αναδεικνύουν περαιτέρω τη σημασία της διαμεσολάβησης στο πλαίσιο των κριτηρίων ESG: Ο χρόνος και το συναίσθημα. Η αμεσότητα και η ταχύτητα της διαδικασίας επιτρέπουν την αποτελεσματική διαχείριση διαφορών σε κρίσιμες χρονικές στιγμές, διατηρώντας το αναγκαίο momentum που συχνά χάνεται στις μακροχρόνιες δικαστικές ή διαιτητικές διαδικασίες. Παράλληλα, η δυνατότητα έκφρασης και αποφόρτισης των συναισθημάτων – ενίοτε και με την παρουσία στοιχείων χιούμορ – εισάγει ένα ανθρώπινο στοιχείο, το οποίο απουσιάζει από το τυπικό δικονομικό πλαίσιο.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η ναυτική διαμεσολάβηση ανταποκρίνεται σε όλες τις διαστάσεις των κριτηρίων ESG, ιδίως στην κοινωνική, αποτελώντας μία βιώσιμη, συμμετοχική και ανθρωποκεντρικά προσανατολισμένη πρακτική επίλυσης διαφορών, απολύτως εναρμονισμένη με τις αρχές της σύγχρονης ναυτιλιακής διακυβέρνησης, άλλως, ένα νέο μοντέλο βιώσιμης επίλυσης ναυτικών διαφορών.
Αντί επιλόγου: Ανάδειξη του Πειραιά σε διεθνές ναυτιλιακό κέντρο
Είναι σημαντικό, η ανάπτυξη του θεσμού της ναυτικής διαμεσολάβησης να ενταχθεί στις κεντρικές πολιτικές της Πολιτείας, προσδίδοντας, συγχρόνως, στον Πειραιά έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο. Η ανάπτυξη, άλλωστε, του Πειραιά και η ανάδειξή του σε διεθνές ναυτιλιακό κέντρο, προϋποθέτει τη δημιουργία ενός πλέγματος “cluster” παροχής υψηλού επιπέδου – νομικών και μη – υπηρεσιών στη ναυτιλία, όπως η παροχή υπηρεσιών ναυτικής διαμεσολάβησης.
Μία πρόταση αναβάθμισης του Πειραιά, μέσω της ανάδειξής του σε διεθνές ναυτιλιακό κέντρο διεξαγωγής ναυτιλιακών διαιτησιών και διαμεσολαβήσεων, θα ήταν να περιλάβει η Ένωση για τη Ναυτική Διαιτησία στους κανόνες της και τη διαμεσολάβηση, ώστε η τελευταία να αποτελέσει μία αξιόπιστη και διεθνώς αναγνωρίσιμη εναλλακτική διαδικασία με επίκεντρο την Ελλάδα. Προς αυτήν την κατεύθυνση, επιπλέον, η διαμεσολάβηση θα μπορούσε να ενταχθεί ως εναλλακτικός τρόπος διευθέτησης ναυτικών διαφορών και μέσω του Ναυτικού Επιμελητηρίου της Ελλάδος. Η ίδρυση, τέλος, εξειδικευμένων κέντρων διαμεσολάβησης στον Πειραιά, καθώς και η προώθησή του ως διεθνούς προορισμού για την επίλυση ναυτικών διαφορών μέσω διαμεσολάβησης, θα μπορούσαν να συμβάλλουν στο να αναγνωριστεί το μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας ως σημείο αναφοράς στον παγκόσμιο χάρτη.
Σε τελική ανάλυση, η διαμεσολάβηση συνιστά μία «λύση πολιτισμού» που συμβάλλει στην εμπέδωση της ομαλής κοινωνικής συμβίωσης και ευημερίας. Ας θυμηθούμε και τη ρήση του Άλμπερτ Αϊνστάιν: «Η ειρήνη δεν μπορεί να διατηρηθεί με τη βία, μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την κατανόηση». Η διαμεσολάβηση φαίνεται να είναι η λύση.
* Ο Θάνος Γεωργούντζος είναι Δικηγόρος, LL.M. Ναυτικού Δικαίου.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily