Την περασμένη εβδομάδα παρουσιάστηκε η Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025–2030, από την Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων υπό την Προεδρία της Κυβέρνησης. Η Στρατηγική αποτελεί μια σημαντική πρωτοβουλία απέναντι σε ένα πολυπαραγοντικό και πολυσύνθετο κοινωνικό φαινόμενο: τη βία μεταξύ και κατά των ανηλίκων.
Πρόκειται για την πρώτη συστηματική προσπάθεια διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής για την προστασία του παιδιού, θέτοντας τις βάσεις για ένα νέο πρότυπο πρόληψης και διαχείρισης της βίας, με έμφαση στο σχολικό περιβάλλον. Συνδέει ουσιαστικά την ενίσχυση των δικαιωμάτων του παιδιού με την ανάγκη θεσμικών παρεμβάσεων που προάγουν τη συμμετοχή, την πρόληψη, την ενδυνάμωση και την κοινωνική επανένταξη.
Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της στρατηγικής είναι η σχολική διαμεσολάβηση (peer mediation), η οποία προβλέπεται να ενταχθεί υποχρεωτικά στην εκπαιδευτική διαδικασία, με στόχο την εκπαίδευση των μαθητών στην ειρηνική επίλυση συγκρούσεων και τη μη βίαιη επικοινωνία.
Στην πράξη, η διαμεσολάβηση συνίσταται στην ειρηνική επίλυση συγκρούσεων μεταξύ μαθητών με τη βοήθεια ενός/μιας συνομήλικου διαμεσολαβητή/ριας, ο/η οποίος/α έχει εκπαιδευτεί σε τεχνικές μη βίαιης επικοινωνίας, ενεργητικής ακρόασης και συναισθηματικής διαχείρισης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Διαμεσολάβηση στο σχολείο: Τα παιδιά μπορούν και θέλουν, εμείς;
Η σχολική διαμεσολάβηση στηρίζεται στις αρχές της εμπιστευτικότητας, του εθελοντισμού, του σεβασμού, της ισότητας, της ουδετερότητας και της επίλυσης των συγκρούσεων στο πρότυπο «αμοιβαίου οφέλους» (win-win). Τα αποτελέσματα είναι θετικά και μακροχρόνια για όλους. Οι εκπαιδευόμενοι/ες μαθητές/ριες-διαμεσολαβητές/ριες αναπτύσσουν δεξιότητες επικοινωνίας, ενσυναίσθησης και συμπόνιας, ενώ αυξάνονται η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση, η υπευθυνότητα, η αυταξία και η ακαδημαϊκή τους επίδοση. Από την πλευρά τους, και οι εκπαιδευτικοί αλλάζουν στάση ως προς την ικανότητα των παιδιών να συνάπτουν και να τηρούν συμφωνίες. Σε γενικές γραμμές, ενισχύεται το αίσθημα ασφάλειας και ηρεμίας στο σχολείο και βελτιώνεται το σχολικό κλίμα.
Μια διεθνής πρακτική με θετικά αποτελέσματα
Το μέτρο δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία, αλλά βασισμένο σε επιτυχημένα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Εδώ και δεκαετίες εφαρμόζεται συστηματικά σε χώρες όπως η Σουηδία (με θετικά αποτελέσματα σε πάνω από 3.500 σχολεία), η Ιταλία (όπου είναι πλέον υποχρεωτική), η Γερμανία, η Αυστρία, το Βέλγιο και η Ισπανία.
Στην Ελλάδα, προγράμματα διαμεσολάβησης ξεκίνησαν το 2010 σε ιδιωτικά και πειραματικά σχολεία, κυρίως σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με την επιστημονική καθοδήγηση της εγκληματολόγου και Προέδρου της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων για την Εθνική Στρατηγική, καθηγήτριας Βασιλικής Αρτινοπούλου.
Δείτε σχετική έκδοση για τις θεωρητικές, ερευνητικές και πρακτικές/εφαρμοσμένες προσεγγίσεις της σχολικής διαμεσολάβησης της κ. Αρτινοπούλου εδώ
Ο ρόλος των μαθητών-διαμεσολαβητών
Από αυτή την εμπειρία προκύπτει πως η διαμεσολάβηση από συνομηλίκους (peer mediation) είναι πιο αποτελεσματική από την εμπλοκή ενηλίκων για δύο βασικούς λόγους: Πρώτον, οι μαθητές-διαμεσολαβητές κατανοούν καλύτερα τις εμπειρίες και τη γλώσσα των συνομηλίκων τους. Την ίδια στιγμή, η εκπαίδευση σε τεχνικές διαχείρισης συγκρούσεων λειτουργεί ως βιωματική μάθηση και συνοδεύει τα παιδιά δια βίου, στον επαγγελματικό, κοινωνικό και οικογενειακό τους βίο.
Η Εθνική Στρατηγική προτείνει την υποχρεωτική εκπαίδευση των μαθητών στη σχολική διαμεσολάβηση και τη μη βίαιη επικοινωνία σε όλες τις βαθμίδες (Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο). Η εκπαίδευση περιλαμβάνει:
- Θεωρητικά μαθήματα (είδη συγκρούσεων, τεχνικές επικοινωνίας, συναισθηματική διαχείριση, αποδοχή της διαφορετικότητας).
- Πρακτική εξάσκηση (παιχνίδια ρόλων, βιωματικές δράσεις, χρήση οπτικοακουστικών μέσων).
Συμπληρωματικά παιδαγωγικά μέτρα
Πέραν της σχολικής διαμεσολάβησης, η στρατηγική προβλέπει την παιδαγωγική-συμβουλευτική προσέγγιση της αποβολής στη Β/θμια Εκπαίδευση, με αναστολή παρακολούθησης μαθημάτων εντός του σχολείου και συμμετοχή σε πολιτειακή εκπαίδευση βιωματικού χαρακτήρα. Παράλληλα, προτείνεται η αξιοποίηση της διαμεσολάβησης και των συμβουλευτικών συναντήσεων με τις υποστηρικτικές δομές, για την ενίσχυση της υπευθυνότητας και την αντιμετώπιση κάθε αποκλίνουσας συμπεριφοράς. Τέλος, θεσπίζεται η πλήρης κάλυψη των σχολικών μονάδων με σχολικούς ψυχολόγους και καθιερώνεται η «κοινωνική εργασία» στο σχολείο για μαθητές που εκφοβίζουν, μέσω δράσεων όπως η υποστήριξη σε μαθητές/ριες μικρότερων τάξεων, η βοήθεια σε σχολικές δραστηριότητες και η φροντίδα του σχολικού περιβάλλοντος.
Η σχολική διαμεσολάβηση θα βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης και στο 6ο Συνέδριο Διαμεσολάβησης, το οποίο διοργανώνεται από τη Νομική Βιβλιοθήκη και τον Οργανισμό Διαμεσολάβησης & Διαιτησίας (ΕΟΔΙΔ) στις 5 Ιουνίου 2025. Μάθετε περισσότερα.
Πηγή: Νομική Βιβλιοθήκη Daily